Author: ghg

Hausthefti Skírnis árið 2012 er komið út. Fjölbreytilegt efni er í ritinu að vanda og umfjöllunarefnin spanna ólíka tíma og rúm. Meðal efnis í þessu hefti má nefna grein Einars Kárasonar rithöfundar um höfund Njálu, þar sem hann færir bókmenntaleg rök fyrir kenningu sinni um hver skrifaði þetta meistaraverk íslenskra bókmennta. Nítjánda öldin kemur nokkuð við sögu í heftinu. Ólafur Gíslason listfræðingur varpar nýju ljósi á hina miklu Evrópuferð Tómasar Sæmundssonar Fjölnismanns árið 1832 og Þórir Óskarsson birtir ítarlega rannsókn á því hvaða bókmenntir voru raunverulega lesnar í skólum á 19. öld. Björn Þorláksson rithöfundur setur gamlan íslenskan hrepparíg á Tröllaskaga í óvænt samhengi, og Bryndís Björgvinsdóttir þjóðfræðingur skrifar skemmtilega grein um brandara um konur, þar sem hún fer í saumana á orðræðu og stöðluðum hugmyndum í þessu vinsæla gamanformi. Orðræðugreining af öðru tagi er svo í grein Ara Páls Kristinssonar málfræðings um íslenska málhugmyndafræði við hernámið 1940.  Skömmu fyrir hernám flutti þekktur rithöfundur aftur til Íslands frá Noregi, Kristmann Guðmundsson, en Gunnþórunn Guðmundsdóttir bókmenntafræðingur skrifar grein um umtalaða sjálfsævisögu Kristmanns. Hermann Stefánsson rithöfundur þýðir brot úr bókinni Uppreisn fjöldans eftir einn dáðasta heimspeking Spánar, José Ortega y Gasset; fylgir því úr hlaði með formála og færir rök fyrir því að greining Ortega y Gasset á evrópskri menningu eigi sérstakt erindi til Íslendinga hér og nú. Að sama skapi á grein Svans Kristjánssonar stjórnmálafræðiprófessors erindi í þjóðmálaumræðuna miðja, en hún ber heitið Brothætt lýðræði – Valdsmenn í sókn, þar sem hann rekur með skýrum dæmum hvernig valdamenn færðu sig upp á skaftið frá og með árinu 1988 og hófu afskipti af mannaráðningum við þrjár stofnanir; Hæstarétt, Háskóla Íslands og Ríkisútvarpið.
          Í heftinu birtist líka nýr ljóðabálkur, Almanakið eftir Ólaf Jóhann Ólafsson rithöfund og í myndlistarþætti Skírnis leggur Ólafur Gíslason til atlögu við myndbandsverk Sigurðar Guðjónssonar vopnaður hugtökum úr smiðju klassískrar fagurfræði og goðsagna.
          Ritstjóri Skírnis er Páll Valsson. Útgefandi er Hið íslenska bókmenntafélag, afgreiðslan er í Skeifunni 3b.

ð ævisaga
Sagan af því hvernig útdauður bókstafur varð óaðskiljanlegur hluti nútímaíslensku er ævintýraleg og fáum kunn. Ð-ið var fyrst var dregið með fjöðurstaf engilsaxneskra munka, hreiðraði um sig hjá íslenskum skrifurum á miðöldum en datt svo úr tísku og sást ekki í íslensku í margar aldir. Það birtist fyrst á prenti í Lundúnum á tímum Elísabetar fyrstu, rataði á íslenskar bækur í Kaupmannahöfn á tímum Fjölnismanna uns það varð að alþjóðlega viðurkenndu stafatákni í upphafi 21. aldar. Þetta er ævisaga fagursveigða ð-sins. Það má vera að það sé hæverskasti bókstafur stafrófsins, en líf þess hefur verið einstaklega viðburðaríkt.
Anton Kaldal Ágústsson, Gunnar Vilhjálmsson og Steinar Ingi Farestveit eru grafískir hönnuðir sem hafa um árabil rannsakað bókstafinn ð. Þeir taka hér saman niðurstöður sínar með fulltingi Stefáns Pálssonar sagnfræðings og hans leiftrandi penna.
Leturhönnuðirnir Fred Smeijers og Toshi Omagari hönnuðu sérstaka gerð ð-sins fyrir bókina.

Björgunarafrekið við Látrabjarg

Þórður Jónsson frá Hvallátrum, einn björgunarmanna, átti frumkvæði að gerð heimildarkvikmyndar um björgunarafrekið. Þórður kynnti þessa hugmynd sína á ársþingi Slysavarnarfélags Íslands 1948 og var hún samþykkt eftir miklar umræður þingfulltrúa. Óskar Gíslason ljósmyndari og kvikmyndagerðarmaður var ráðinn til starfans og lauk hann tökum á fyrri hluta myndarinnar þá um sumarið. Flest það fólk sem komið hafði að björguninni lék sjálft sig í myndinni.

Þegar unnið var að seinni hluta myndarinnar í Kollsvík komu boð um að breski togarinn Sargon væri strandaður við Hafnarmúla. Fylgdi Óskar með „leikurum“ sínum á strandstað og náði að festa á filmu björgun þeirra 6 skipverja sem enn voru á lífi. Upptaka þessi var síðar felld inn í heimildarmyndina, en engar myndir höfðu verið teknar við björgun Dhoon. Kvikmyndin Björgunarafrekið við Látrabjarg var frumsýnd 8. apríl 1949 og vakti gríðarlega athygli, einnig á erlendum vettvangi.

Næstkomandi þriðjudag, þann 23. október, verður fjórði hádegisfyrirlestur vetrarins í hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands undir yfirskriftinni Hvað er fátækt? Að þessu sinni mun Margrét Gunnarsdóttir doktorsnemi í sagnfræði við Háskóla Íslands flytja erindið „Velsæld í örbirgðarlandi?“
Fyrirlesturinn er haldinn í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands og hefst stundvíslega klukkan 12:05 og lýkur klukkan 13:00.
Velsæld í örbirgðarlandi?
Hvernig horfðu eymdartímar Móðuharðinda við þeim Íslendingum sem helst mætti segja að byggju við velsæld á þeim tíma? Hvernig brugðust þeir við raunum samferðafólks sem hvarvetna blöstu við og takast þurfti á við? Hvaða áhrif höfðu harðindin á lífshætti þeirra sjálfra og lífshlaup? Þessar spurningar eru meðal þeirra sem varpað verður ljósi á í fyrirlestrinum, sem fjallar um íslenskt samfélag á ofanverðri  18. öld, en óhætt er að segja að það hafi verið fátæktarland. Skoðaðar verða sérstaklega upplýsingar sem fram koma í „prívatreikningsbókum“ Hannesar Finnssonar biskups frá árunum 1782 til 1802, sem varðveittar eru á Handritadeild Landsbókasafns Íslands. Biskupinn, líf hans og lífshættir, verða því  í fyrirrúmi í fyrirlestrinum, en ævi hans endurspeglar í hnotskurn bæði velsæld og örbirgð samtíma hans. Hannes ritaði eins og kunnugt er „Um mannfækkun af hallærum“ sem birtist í Riti þess (konunglega) íslenzka Lærdómslistafélags árið 1793.
Heimildir sem liggja til grundvallar eru af ólíku tagi, sendibréf, fyrrgreindar reikningsbækur, myndefni úr samtímaheimildum og útgefin rit þeirra sem helst mætti kalla fulltrúa velsældarinnar í samfélaginu, háembættismenn landsins. Í Eptirmælum átjándu aldar eftir Magnús Stephensen kemur fátækt til dæmis oft við sögu en sömuleiðis óhóf og munaður sem Magnús átelur landsmenn fyrir og segir að hafi færst í vöxt á öldinni.

4. íslenska söguþingið verður haldið í Háskóla Íslands dagana 7.-10. júní næstkomandi. Endanleg dagskrá liggur nú fyrir og hana má sjá hér að neðan.

Allar upplýsingar um þingið má finna á heimasíðu þess, www.akademia.is/soguthing.

Dagskrá

 
Fimmtudagur 7. júní
17.00 Afhending ráðstefnugagna í Listasafni Íslands
17.00 Þingsetning í Listasafni Íslands
17.30 Menntamálaráðherra, Katrín Jakobsdóttir, flytur ávarp
17.45 Forseti Sögufélags, Guðni Th. Jóhannesson, flytur ávarp
18.00 Listasaga Íslands, bókakynning
 
Föstudagur 8. júní
9.00-10.30
Oddi 202: Skrifað, safnað, lesið, hlustað. Félags- og menningarsaga handritaðs efnis á 18. og 19. öld
Oddi 206: Heiman og heim: Um Vesturheimsferðir og vesturheimsfara
Oddi 106: Skapandi iðja og sýnileiki kvenna
Oddi 201: Átök og samráð í íslenskri lýðræðishefð
10.45-12.15
Oddi 202: Skrifað, safnað, lesið, hlustað. Félags- og menningarsaga handritaðs efnis á 18. og 19. öld
Oddi 206: Heiman og heim: Um Vesturheimsferðir og vesturheimsfara
Oddi 106: Bólufaraldrar á Íslandi og Kaupmannahöfn á 17. og 18. öld
Oddi 201: Átök og samráð í íslenskri lýðræðishefð
12.15-13.15
Hádegishlé
13.15-14.15
Askja 132: Geoff Eley, University of Michigan: The Past Under Erasure: History, Memory and the Contemporary.
14.25-15.55
Oddi 201: Uppsprettur sögunnar í kennslu og námsefni
Oddi 106: Saga Breiðafjarðar
Oddi 206: Texti og orðræða á íslenskum miðöldum
Oddi 202: Söguleg greining orðræðu. Verklag við rannsóknir
Lögberg 102: Sagnfræði, náttúra, umhverfismál
16.10-17.40
Oddi 201: Uppsprettur sögunnar í kennslu og námsefni
Oddi 106: Saga Breiðafjarðar
Oddi 206: Alltaf að finna eitthvað nýtt. Nýtingarkostir skjala við túlkun sögunnar á 16.-19. öld
Oddi 202: Söguleg greining orðræðu. Verklag við rannsóknir
Lögberg 102: Lögmál og óreiða í framvindu sögunnar
 
Laugardagur 9. júní
9.00-10.30
Oddi 201: Samband ríkis og kirkju á 20. öld – og áfram?
Oddi 202: Ævisagan sem aðferð
Oddi 206: Verkalýðshreyfing og verkalýðsflokkar
Oddi 106: Miðlun menningararfsins á nýrri öld
10.45-12.15
Oddi 201: Samband ríkis og kirkju á 20. öld – og áfram?
Oddi 202: Ævisagan sem aðferð
Oddi 206: Verkalýðshreyfing og verkalýðsflokkar
Oddi 106: Miðlun menningararfsins á nýrri öld
12.15-13.15
Hádegishlé
13.15-15.00
Háskólatorg 105: Minningarfyrirlestrar Jóns Sigurðssonar
Linda Colley, Princeton University: Liberties and Empires: Writing Constitutions in the Ages of Revolutions
David Cannadine, Princeton University: The Rise and Fall of Class
15.15-16.45
Oddi 201: Mennningarsaga stjórnmálanna
Oddi 202: Söfn og sýningar
Oddi 206: Opinber tjáning og andóf á 19. öld
Oddi 106: Nýjar rannsóknir í heilbrigðissögu kvenna
 
Sunnudagur 10. júní
13.00-14.40
Hátíðarsalur: Evrópa í sögu og samtíð
Ann Katherine Isaacs: Looking at Europe in a Historical Perspective
Helgi Þorláksson: The Europeanization of Iceland: Iceland and the Rest ofWestern-Europe 1000-1700
Anna Agnarsdóttir: Iceland, an Isolated Outpost of Europe?
14.40-15.00
Kaffihlé
15.00-17.00
Hátíðarsalur: Evrópa í sögu og samtíð
Guðmundur Hálfdanarson: Iceland: Reluctant Europeans
Alyson Bailes: Nordic States and European Integration: The ´Me’ Region?
Anne Deighton: The EU´s Strategic Crisis: Temporary or Fatal?
 

Programme
11:30–11:35
Welcome: Dr. Ragnheiður Kristjánsdóttir, Adjunct Lecturer at the Faculty of History and Philosophy,
University of Iceland
11:35-12:15
New Documents on British Post-War Policy toward the Nordic Countries: Highlights and
Criticisms
Patrick Salmon, Professor and Chief Historian at the Foreign and Commonwealth Office
Dr.Tony Insall, Visiting Research Fellow at King’s College and Associate Editor of the Historians at the
Foreign Commonwealth Office
The editors of a recent volume of documents on British policy towards the Nordic Countries 1944–1951
discuss its context and the topics it covers. They will also highlight points of particular interest and
present the latest issue of Scandinavian Journal of History, which contains assessments of the volume by
leading Nordic Cold War historians.
12:15–12:35
From Self-Interested Idealism to Cold War Realism: British Foreign Policy and U.S. Post-War
Military Interests in Iceland
Valur Ingimundarson, Professor of Contemporary History at the Faculty of History and Philosophy,
University of Iceland
The presentation focuses on British policies toward Iceland, with special emphasis on the question of U.S.
bases and Western military integration,1945–1951.It details a shift from multilateral aspirations through
a UN-mandated security system to a U.S.-led Cold War agenda.
12:35–13:00
From Cold War to the Present: Lessons about Nordic Security and Cooperation?
Alyson Bailes, Adjunct Professor at the Faculty of Political Science, University of Iceland
In her discussion, Bailes picks out some themes in the history of the early post-war years that are
still relevant to Nordic politics – and to UK- Nordic relations – today, including the importance, and
limitations, of Nordic cooperation in security and defence.
13:00–13:30
Britain and the Nordic Countries: Historical/Contemporary Perspectives
Discussion led by Dr. Ragnheiður Kristjánsdóttir, Adjunct Lecturer at the Faculty of History and
Philosophy, University of Iceland
English-Speaking Union
of Iceland
SAGNFRÆÐISTOFNUN

Garðrækt á átjándu og nítjándu öld

Félag um átjándu aldar fræði heldur málþing undir yfirskriftinni

Garðrækt á átjándu og nítjándu öld

í Þjóðarbókhlöðu, fyrirlestrasal á 2. hæð, laugardaginn 21. apríl 2012.

Málþingið hefst kl. 13.30 og því lýkur um kl. 16.30.

Flutt verða fjögur erindi sem hér segir:

Áherzluþættir í fræðsluritum um garðrækt á Íslandi 1765–1900

Ingi Sigurðsson, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands

„Ætli menn þyrftu ekki að byrja á að bæta smekk sinn?“

– Viðreisn garðræktar á síðari hluta 18. aldar

 Jóhanna Þ. Guðmundsdóttir, sagnfræðingur

KAFFIHLÉ

Urtagarður í Nesi. Ræktun lækningajurta í lok 18. aldar

Anna Þorbjörg Þorgrímsdóttir, sagnfræðingur, safnstjóri Lækningaminjasafns Íslands

Gulrófnarækt á nítjándu öld

Jónatan Hermannsson, tilraunastjóri á Korpu

Fundarstjóri: Þóra Kristjánsdóttir, listfræðingur

Flutningur hvers erindis tekur um 20 mínútur.

Um 10 mínútur gefast til fyrirspurna og umræðna að loknu hverju erindi.

Veitingar verða á boðstólum í hléi fyrir framan fyrirlestrasalinn á 2. hæð.

Útdrættir úr erindum liggja frammi á málþinginu. Þeir verða síðar aðgengilegir á heimasíðu félagsins, http://fraedi.is/18.oldin/