Author: ghg

Föstudaginn 23. nóvember n.k. standa Miðstöð munnlegrar sögu og Minni – félag um munnlegan menningararf fyrir ráðstefnunni Raddir að heiman – Munnlegar heimildir í byggðarsögu. Ráðstefnan stendur frá klukkan 13:00 til klukkan 17:30 og eru allir velkomnir.
Safnafólk hefur orðið vart við aukinn áhuga almennings á að taka þátt í að safna þjóðlegum fróðleik og byggðasögu sem varðveist hefur í munnlegri geymd. Við þessum áhuga vilja söfnin bregðast. Á sama tíma hefur stafræn tækni auðveldað söfnum á landsbyggðinni samstarf sín á milli og fjölgað möguleikum þeirra til að vinna með menningararf sinn. Notkun munnlegra heimilda er því í dag einn áhugaverðasti nálgunarmátinn sem stendur til boða þeim sem fást við byggðasögu.
Í fyrri hluta ráðstefnunnar verður þróun byggðasöguritunar reifuð með hliðsjón af hlut og vægi munnlegra heimilda, umfang munnlegra heimilda í íslenskum söfnun íhugað og safnarar munu skýra frá reynslu sinni og ráðum. Í síðari hluta hennar munu fulltrúar safna vítt og breitt um landið mæta til leiks og kynna spennandi verkefni þar sem munnlegar heimildir og virkt samband við heimafólk spila stórt hlutverk. Að lokum verður efnt til almennra umræðna um það hvernig efla megi söfnun munnlegra heimilda og samvinnu milli aðila sem starfa á þessum vettvangi.
Um kvöldið stendur þáttakendum ráðstefnunnar til boða að halda samræðum áfram í sameiginlegum kvöldverði á veitingahúsinu Geysir Bistro í gamla Geysishúsinu. Dagskrá ráðstefnunnar getur að líta hér að neðan en allar nánari upplýsingar veitir starfsmaður Miðstöðvar munnlegrar sögu, Unnur María Bergsveinsdóttir, í síma 525 5776.
Föstudaginn 23. nóvember 2007
Landsbókasafni Íslands – Háskólabókasafni í Þjóðarbókhlöðu kl. 13.00 – 17.00
Dagskrá
13:00-13:30     
Friðrik G. Olgeirsson, sagnfræðingur. Þróun byggðarsöguritunar á tuttugustu öld.
13:30-14:00     
Arnþór Gunnarsson, sagnfræðingur. Söfnun og úrvinnsla. Munnlegar heimildir í byggðasögu
14:00-14:30     
Unnur María Bergsveinsdóttir, verkefnisstjóri Miðstöðvar munnlegrar sögu. Munnlegar heimildir um byggðarsögu. Hvað er í kössunum?
14:30-15:00     
Margrét Jóhannsdóttir kennari. Heyrði ég í hamrinum. Af söfnun sagna og fróðleiks.
15:00–15:30    
Hlé og kaffiveitingar.
15:30-15:45     
Sigrún Ásta Jónsdóttir, forstöðumaður Byggðasafns Reykjanesbæjar. Vildarvinir Byggðasafns Reykjanesbæjar. Hvernig má virkja þá sem sagan snýst um?
15:45-16:00    
Þorsteinn E. Arnórsson frá Iðnaðarsafninu á Akureyri. Fyrrum varst þú allra yndi. Sögur og sagnir af sambandssvæðinu
16:00-16:15    
Heiðrún Konráðsdóttir, sagnfræðingur. Munnlegar heimildir, kostir og gallar. Notkun munnlegra heimilda við rannsókn á gamla samfélaginu í Flatey.
16:15-16:30   
Björg Erlingsdóttir, forstöðumaður Menningarmiðstöðvar Hornafjarðar. Munnlegar heimildir í Austur-Skaftafellssýslu. Varðveisla, skráning og miðlun.
16:30-16:45    
Guðný Dóra Gestsdóttir, forstöðumaður Gljúfrasteins – Húss skáldsins. Hvað veist þú um Halldór? Frásögnum safngesta safnað.
16:45-17:30    
Opnað verður fyrir frekari fyrirspurnir til frummælenda og almennar umræður um það hvernig efla megi söfnun munnlegra heimilda og samvinnu milli aðila sem starfa á þessum vettvangi.
Klukkan 19:00 stendur þáttakendum ráðstefnunnar til boða að taka þátt í sameiginlegum kvöldverði á veitingahúsinu Geysir Bistro í gamla Geysishúsinu. Unnur María Bergsveins­dóttir veitir frekari upplýsingar og tekur við skráningu í síma 525-5776 og einnig má senda tölvupóst á netfangið munnlegsaga@munnlegsaga.is

Vakin er sérstök athygli á því að dagsetningin á síðasta
hádegisfyrirlestri sagnfræðingafélagsins fyrir jól hefur breyst. Hann átti að vera á morgun,
þriðjudaginn 20. nóvember, en hefur vegna óviðráðanlegra orsaka flust aftur til
fimmtudags.
Fimmtudaginn 22. nóvember verður sjötti hádegisfyrirlestur
Sagnfræðingafélagsins í haust haldinn. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir heldur
síðasta erindið fyrir jól, en það nefnist: “Minn staður er hér þar sem
Evrópa endar”.
Hádegisfyrirlestrar Sagnfræðingafélagsins fara fram í fyrirlestrasal
Þjóðminjasafnsins og standa frá klukkan 12.05 til klukkan 12.55. Aðgangur
er ókeypis og öllum heimill.

Miðvikudaginn 14. nóvember kl. 11:45-13:15 verður haldinn málfundur sem
ber yfirskriftina “Hversu áreiðanlegt er útbreiddasta rit í heimi”. Fundurinn er á vegum
hins nýstofnaða málfunda- og umræðufélags Gladius.
Fundurinn verður haldinn í H-miðjunni í Háskólabíói. Á málfundinum verður
fjallað um sagnfræðilegt gildi Biblíunnar og aðferðarfræðina við mat á
henni, á fundinum mun m.a. sagnfræðingurinn Sverrir Jakobsson halda stutt
erindi. Allir áhugasamir velkomnir.
Dagskrá
Kl. 11:45         Kynning á málfundinum 
                        Davíð Örn Sveinbjörnsson – formaður Gladiusar
Kl. 11:50         Ævi Krists í sögulegu samhengi
                        Sverrir Jakobsson, dr.phil. – sagnfræðingur
Kl. 12:10         Hvort er Biblían sagnfræði eða bókmenntir?
                        Kristinn Ólason, dr.theol. – rektor í Skálholtsskóla
Kl. 12:30         Tilurðarsaga Nýja testementisins og hin mikla blekking kirkjunnar
                        Clarence E. Glad, Ph.D. – guðfræðingur
Kl. 12:50         Spurningar og svör
Kl. 13:15         Fundarslit
Nánari upplýsingar má fá hjá Davíð Erni Sveinbjörnssyni formanni Gladius,
gladiusstjorn@gmail.com

Þriðjudaginn 13. nóvember klukkan 12:05 verður ausið úr viskubrunnum í Þjóðminjasafninu. Þóra Kristjánsdóttir listfræðingur mun ganga með gestum um sýninguna Á efsta degi – býsönsk dómsdagsmynd á Hólum í Bogasal safnsins. Á sýningunni má sjá fagurlega útskornar fjalir sem taldar eru úr mikilfenglegri dómsdagsmynd sem prýtt hefur dómkirkju Jóns helga Ögmundssonar biskups á Hólum í Hjaltadal. Á sýningunni er gerð tilraun til að endurskapa myndina samkvæmt endurgervingu Harðar Ágústssonar listmálara og fræðimanns.
Dómsdagsmyndir eru meðal áhrifamestu listaverka sem orðið hafa til í skjóli kirkjunnar. Í kirkjulist er greint milli hins vestræna og austræna eða býsanska dómsdags. Þær snerta sjálfan kjarna kristindómsins, frelsun mannanna og eilífa útskúfun. Íslenska myndin ber ýmis einkenni hins austræna dómsdags þar sem sagt er fyrir um það sem mun gerast þegar englar þeyta básúnur og boða dómsdag. ,,Það sem varðveist hefur af myndinni,” segir Þóra, ,,er einkum skýr mynd af dýrum sem spýta út úr sér líkamspörtum manna, sem þau áður hafa gleypt. Höfuðið á Satan er og greinlegt svo og falleg mynd af Maríu sem biður fyrir mönnunum á dómsdegi.” Dr. Selma Jónsdóttir listfræðingur bar brotin einkum saman við átta býsanskar dómsdagsmyndir sem varðveist hafa úti í heimi og sýndi fram á að þau gætu verið úr sambærilegri íslenskri mynd.
Þóra Kristjánsdóttir hefur rýnt í sögu Jóns helga Ögmundssonar og færir rök fyrir því að hin mikla dómsdagsmynd hafi komið hingað fyrir hans tilverknað. ,,Jón Ögmundsson gerði víðreist um ævina. Hann fæddist 1052 og lést á Hólum 23. apríl 1121. Hann lærði hjá Ísleifi biskupi í Skálholti og fór frá honum til útlanda, þar sem hann dvaldist bæði í Danmörku og Noregi, en einnig leitað hann uppi Sæmund Sigfússon fróða á meginlandinu og hafði hann heim með sér. Jón var síðar útnefndur fyrsti biskup Hólabiskupsdæmis og fór í langa vígsluferð, m.a. alla leið suður til Rómar á fund Paschalis 2. páfa. Á þeim tíma voru náin tengsl milli Rómar og klaustursins á Cassinófjalli sem var helsti tengiliður milli býsanskrar og vestur-evrópskrar listar. Vígslu hlaut Jón í bakaleiðinni hjá Össuri erkibiskupi í Lundi 29. apríl 1106. Menn hafa rýnt í allar frásagnir af ferðum Jóns og reynt að finna staðfestingu á því að hann hafi með einhverjum hætti borið með sér heim fyrirmynd dómsdagsmyndarinnar.“ Þóra bendir meðal annars á frásagnir í Jóns sögu sem gætu falið í sér vísanir til stórrar dómsdagsmyndar í kirkju hans.
Þóra Kristjánsdóttir lauk Fil.kand.-prófi með listasögu sem aðalgrein frá Stokkhólmsháskóla 1967 og MA-prófi í sagnfræði frá Háskóla Íslands 1999. Í MA-ritgerð sinni rannsakaði hún listgripi eftir íslenska listamenn frá siðaskiptum fram á 19. öld og byggir bók hennar Mynd á þili – íslenskir myndlistarmenn á 16., 17. og 18. öld á þeim rannsóknum. Þóra starfar sem sérfræðingur í kirkjulist og listgripum fyrri alda á Þjóðminjasafni Íslands.
Fólk er hvatt til að fjölmenna á þessu áhugaverðu leiðsögn í hádeginu þann 13. nóvember

Sagnfræðingar og aðrir áhugasamir fræðimenn eru minntir á
norræna kvennasöguþingið sem haldið verður við Háskóla Íslands dagana
11.-14. ágúst 2008.
Yfirskrift þingsins er Kyngervi, rými og mörk.
Með því ávarpar þingið þrjú mikilvæg hugtök fræðasviðsins. Í fyrsta
lagi kyngervishugtakið (gender) sem hefur verið eitt helsta
greiningarhugtak kvennasögu- og kynjasögurannsókna í rúmlega tvo
áratugi. Í öðru lagi rými og mörk (space, borders), sem oftar en ekki
eru notuð saman. Fræðimenn hafa í vaxandi mæli beint sjónum að þeim
rýmum sem konum hafa verið ætluð og spurt um sveigjanleika þeirra, og
hvernig þau hafa breyst í tímans rás. Sjónum er því beint að rými og
mörkum í tengslum við m.a. hugmyndina um aðskilin svið,
stjórnmálaþátttöku, landafræði, kynhneigð o.s.frv.
Á ráðstefnunni verða þrír lykifyrirlesarar, pallborðsumræður,
málstofur og hringborðsumræður tengdar yfirskrift þingsins.
Upplýsingar um yfirskriftir málstofa og hringborða, ásamt lýsingum,
er að finna á veffanginu: www.qhist08.is
Lykilfyrirlesarar þingsins eru sagnfræðingarnir Ida Blom, prófessor
emerita við Háskólann í Bergen, Judith M. Bennett, prófessor í
sagnfræði við Háskólann í Suður-Kaliforníu, and Ellen Dubois
prófessor í sagnfræði við UCLA.
Við hvetjum áhugasama fræðimenn til þess að senda inn tillögu að
fyrirlestri innan málstofa og/eða hringborða. Tillögurnar, um það bil
300 orð, skal senda á netfang Kvennasögusafns Íslands,
kona@bok.hi.is, rækilega merkt viðkomandi málstofu og nafni fræðimanns.
Tungumál ráðstefnunnar verða Norðurlandamálin (að vanda eru íslenska
og finnska undanskilin) og enska

Þriðjudaginn 6. nóv. mun Bjarni Guðmundsson á Hvanneyri halda erindi í
Snorrastofu um vestfirskan seljabúskap. Um er að ræða samvinnuverkefni
Snorrastofu og Landbúnaðarsafns Íslands á Hvanneyri, en fyrirlesturinn er
hluti sk. Fyrirlestra í héraði, sem Menningarsjóður Borgarbyggðar styrkir.
Fyrirlesturinn verður fluttur í Bókhlöðusal Snorrastofu í Reykholti og hefst
kl. 20.30. Aðgangseyrir er 500 kr. og eru veitingar í hléi innifaldar.
Bjarni hefur um skeið rannsakað seljabúskap, meðal annars með því að kanna
seljaminjar við Dýrafjörð og heimildir um seljabúskap þar vestra. Í
erindinu mun Bjarni fjalla um hluta niðurstaðna sinna og leitast við að
greina helstu einkenni sýnilegra selmannvirkja og selstaðna þar vestra og
þátt þeirra í nýtingu landsins. Örnefni verða einnig notuð til þess að skýra
hlut seljanna í byggðinni.
Þrátt fyrir og ef til vill vegna þess að landkostir voru takmarkaðir á
þessum slóðum benda niðurstöður rannsóknanna til að seljabúskapurinn hafi á
vissum tímum verið mjög mikilvægur þáttur í framfærslu fólksins.
Í erindinu verða niðurstöðurnar einnig skoðaðar í ljósi almennrar vitneskju
um seljabúskap til fornar, þar með talið selstöður í Borgarfirði, en unnið
er að rannsóknum á þeim sem hluta af hinu umfangsmikla og þverfaglega
verkefni um Reykholtsstað.
Í lok erindisins mun Bjarni frumflytja lag sitt við ljóð Borgfirðingsins
Snorra Hjartarsonar skálds, Mig dreymir við horfið heiðarsel, úr
ljóðabókinni Á Gnitaheiði, sem út kom árið 1952.
Bjarni Guðmundsson er prófessor við Landbúnaðarháskólann en er jafnframt
forstöðumaður Landbúnaðarsafns Íslands á Hvanneyri. Bjarni er búfræðingur og
búfræðikandidat frá Hvanneyrarskóla og lauk síðan doktorsprófi frá Norges
Landbrukshögskole. Rannsóknir Bjarna hafa einkum verið á sviði fóðuröflunar
og verktækni hennar. Hann hefur einnig fengist við búnaðarsöguleg
viðfangsefni, einkum í tengslum við uppbyggingu Landbúnaðarsafnsins. Hann
skrifaði m.a. ævisögu Halldórs Vilhjálmssonar skólastjóra á Hvanneyri er út
kom fyrir nokkrum árum. Bjarni var formaður stjórnar Snorrastofu árin
1998-2006.

Rannsóknastofa í kvenna- og kynjafræðum  (RIKK) stendur fyrir ráðstefnu um íslenskar kvenna- og kynjarannsóknir dagana 9. og 10. nóvember í Aðalbyggingu Háskóla Íslands. Meðal gesta ráðstefnunnar eru Drude Dahlerup prófessor í stjórnmálafræði við Háskólann í Stokkhólmi og Ingibjörg Sólrún Gísladóttir utanríkisráðherra. Drude Dahlerup flytur fyrirlestur um stöðu hins norræna jafnréttislíkans en umfjöllunarefni Ingibjargar Sólrúnar er vegur og vandi jafnréttisaðgerða og -orðræðu í alþjóðasamskiptum. Þá munu 70 fræðimenn halda fyrirlestra í sextán málstofum um rannsóknir sem snerta fræðasviðið. 
Sagnfræðin kemur m.a. sterkt inn í málstofu númer XIII:  Jafnrétti, andóf og lýðræði.
• Svanur Kristjánsson – Leið Íslands til lýðræðis: Frá kvenfrelsi og frjálslyndi til feðraveldis
• Erla Hulda Halldórsdóttir – Kvennaskólar 19. aldar: Rými andófs og samsemdar.
• Kristín Ástgeirsdóttir – “Þrjár konur á þingi. Velkomnar eða óvelkomnar?”
• Salvör Nordal – Einkalífið opinberað
• Marion Lerner – Pétur frændi og systur hans. Íslensk ferðafélög á fyrra hluta 20. aldar og þátttaka kvenna í þeim.
Nánari upplýsingar um ráðstefnuna og dagskrá má nálgast á heimasíðu RIKK, www.rikk.hi.is
Ráðstefnan er öllum opin og aðgangur er ókeypis.

Annar fyrirlestur Sögufélags Árnesinga í vetur verður haldinn í Húsinu á Eyrarbakka þann 7. nóvember n.k. í samstarfi við Byggðasafn Árnesinga. Bjarki Sveinbjörnsson tónlistarfræðingur fjallar um komu orgelharmonia í kirkjur Árnesprófastsdæmis og áhrif þeirra á tónlistarlíf.
Forsöngvarastaðan hafði víða verið virðingarembætti og segja sögur að því hafi jafnvel fylgt hlunnindi, væri forsöngvari góður. En þegar orgelharmonium fóru að koma í kirkjur á síðsta fjórðungi nítjándu aldar lagðist staða forsöngvarans að mestu niður. Og ekki aðeins það, heldur lagðist af mikið af þeirri tónlist sem þeir höfðu leitt í kirkjum mann fram af manni. Bjarki mun fjalla stuttlega um sögu harmonia og segja frá skráningu forsöngvara, orgela, organista og kóra í íslenskum kirkjum eins langt aftur og heimildir leyfa.
Fyrirlesturinn hefst kl. 20:30 þann 7. nóvember í Húsinu á Eyrarbakka sem fyrr segir. Aðgangseyrir er 500 kr. og veitingar eru innifaldar. Allir velkomnir

Sagnfræðistofnun efnir 9. og 10. nóvember til hins árlega Minningarfyrirlestrar Jóns Sigurðssonar
(Jón Sigurðsson Memorial Lecture). Gestur að þessu sinni er William Gervase Clarence
Smith, prófessor í hagsögu Asíu og Afríku við The School of Oriental and
African Studies, University of London. Hann er einn ritstjóra tímaritsins
Journal of Global History sem nýlega hóf göngu sína. Um hann og verk hans,
sjá vefslóðina http://www.soas.ac.uk/staff/staffinfo.cfm?contactid=36
Dagskráin er sem hér segir:
Málstofa föstudaginn 9. nóvember 2007 í Árnagarði 423 kl. 15:30
Researching and writing global history – the example of commodity chains.
What is a commodity chain? Is it something more than the connected path
from which a good travels from producer to consumer? How can one conduct
research on one (or more) commodity chains? Why are they particularly
important for the development of the growing field of global history?
Fyrirlestur laugardaginn 10. nóvember 2007 í Odda 101 kl. 14
The fall and rise of global history
Globalisation is often perceived as a recent phenomenon, and therefore
global hisory is attributed to the field of contemporary history. Many
historians reject that interpretation, and see globalisation as something
that has waxed and waned since the dawn of history. Global history has
existed for millennia, but went through a bad patch due to the rise of
national history in the 19th century. The recent growth of global history
is thus a resurrection rather than a new birth