Category: Ráðstefnur, fundir og sýningar

Í lýsingu á erindinu segir
Ísland er hvikult land ekki aðeins í jarðfræðilegum skilningi heldur einnig efnahagslegum. Hér hafa hagsveiflur verið tíðari og öfgafyllri en í flestum ríkjum Evrópu amk. síðan á 19. öld og hafa þær oft leitt til snöggra breytinga á lífskjörum almennings. Í erindinu er leitast við að svara þeirri spurningu hvaða afleiðingar þessi efnahagslegi óstöðugleiki hefur haft á þróun velferðarríkisins á Íslandi.
Sumir fræðimenn halda því fram að lönd með opin hagkerfi búi við meiri óstöðugleika en önnur og hafi því almenningur þrýst á stjórnvöld um að koma á sterku félagslegu öryggisneti. Þannig megi skýra hin öflugu velferðarríki Norðurlanda. Ætli þessi kenning eigi við um Ísland? Eða hefur óstöðugleikinn verið svo mikill á Íslandi að hann hafi leitt til hins gagnstæða: hindrað að hér festist í sessi jafnvíðtækt velferðarkerfi og annars staðar á Norðurlöndum – velferðarkerfi sem byggist á almennum félagslegum og efnahagslegum réttindum?

Yfirskrift ráðstefnunnnar er:
 
Jörgen Jörgensen: Bíræfinn sólargapi eða lýðræðishetja?
 
Fjórir fyrirlestrar verða haldnir:
 
Óli Már Hróarsson:
“Auðvirðulegur flagari”. Viðhorf Íslendinga til hundadagakonungs.
 
Sarah Bakewell:
“We, Jorgen Jorgensen”: the many selves and countries of Iceland’s Dog-Day Revolutionary.
 
Jörn Dyrholm:
The Danish Connection.
 
Anna Agnarsdóttir:
Jörgen Jörgensen verndari Íslands.
 
Pallborðsumræður: Þátttakendur
 
Gunnar Karlsson professor emeritus, Pétur Gunnarsson rithöfundur, Guðbrandur Benediktsson sagnfræðingur og Fanney Hólmfríður Kristjánsdóttir sagnfræðinemi.
 
 
Nánar auglýst síðar  en takið frá daginn.
 
F.h. undirbúningsnefndar
 
Anna Agnarsdóttir

Dr. Hugh Reid kennir við enskudeild Carleton University í Ottawa í Kanada. Hann lauk doktorsnámi frá University of London og hefur rannsakað ýmis svið bókmennta og sögu 18. aldar, einkum bókaútgáfu og rithöfundana Joseph Warton og Thomas Warton, eldri og yngri.

Þorsteinn Gunnarsson arkitekt lýsir markmiðum útgáfunnar og umfjöllunarefni, Jón Torfason skjalavörður segir frá heimildum um kirkjur og kirkjugripi á Þjóðskjalasafni Íslands, Björk Ingimundardóttir skjalavörður flytur óformlegt spjall um Borgarfjörð og Borgfirðinga, Sigríður Björk Jónsdóttir listfræðingur flytur erindi um kirkjur og kirkjusmiði í Borgarfjarðarprófastsdæmi, Lilja Árnadóttir, fagstjóri munasafns Þjóðminjasafns, flytur erindi um gripi og áhöld í kirkjum í Borgarfirði og á Mýrum, Guðrún Harðardóttir sagnfræðingur á Þjóðminjasafni Íslands segir frá Reykholtskirkju og áhrifum dómkirkjunnar í Reykjavík og Gunnar Bollason, verkefnisstjóri kirkjuminja hjá Fornleifavernd ríkisins, spjallar um borgfirsk minningarmörk. Ráðstefnustjóri er Margrét Hallgrímsdóttir þjóðminjavörður.
Kirkjur Íslands er grundvallarrit um friðaðar kirkjur á Íslandi ásamt gripum þeirra og minningarmörkum. Út eru komin 14 bindi en áætlað er að árið 2015, þegar útgáfunni lýkur, verði þau orðin 26. Útgefendur eru Húsafriðunarnefnd, Þjóðminjasafn Íslands og Biskupsstofa. Meðútgefandi og dreifingaraðili er Hið íslenska bókmenntafélag.

Allar stéttir og fræðasvið eru uggandi yfir þeirri efnahagslægð sem nú ríkir og yfirvofandi niðurskurði í ríkisútgjöldum. Sá ótti er þó e.t.v. nokkuð annars eðlis innan hugvísindanna þar eð fræðasviðið naut ekki góðs af hagsæld síðasta áratugar til jafns við margar aðrar fræðagreinar. Gríðarleg áhersla hefur verið lögð á tengsl fræða við atvinnulífið og ekki er laust við að ofangreindar áherslur hafi ýtt hugvísindum út á jaðarinn, enda eru tengingar fræðasviðsins við atvinnulífið oft ekki augljósar.
Því eru ýmsar þeirra spurninga sem brenna á hugvísindafólki um þessar mundir tengdar samdrætti og hagræðingu í menntakerfinu. Hugvísindafólk spyr sig nú: Verða fyrri áherslur enn við lýði eða verður tekin meðvituð ákvörðun um að breyta ríkjandi stefnu? Mun yfirvofandi niðurskurður bitna jafnharkalega á hugvísindum og öðrum fræðasviðum, jafnvel þótt hagsæld síðustu ára hafi skilað sér í takmarkaðri mæli til hugvísinda en til margra annarra greina? Er e.t.v., þvert á móti, ástæða til að efla hugvísindi þar sem það er þeirra hlutverk að skapa þær þá umræðu og þær hugmyndir sem þarf til að takast á við og skilja það hrun hagkerfis, hugmyndafræði, heimsmyndar, siðferðis og gilda sem er að eiga sér stað? Einnig mætti spyrja hvort öflug hugvísindi geti ekki lagt lið nýrri uppbyggingu, uppbyggingu hins skapandi samfélags.
Á ráðstefnunni Hugvísindi á krepputímum verður hugvísindafólki boðið til beinnar samræðu við menntamálaráðherra. Að loknum stuttum erindum frá frummælendunum þremur verður orðið gefið laust. Gestum og frummælendum gefst þar tækifæri til að ræða saman um stöðu hugvísinda í nútíð og framtíð.
Málþingið verður haldið í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands. Það hefst kl. 12.05 og stendur yfir í rúman klukkutíma. 
Aðgangur er ókeypis og öllum opinn.

 Á vormisseri verður breytt um stefnu og litið inn á við. Yfirskrif vormisserisins verður Hvað er dómur sögunnar? Þá munu fræðimenn fjalla um hvernig hið illskilgreinda fyrirbæri dómur sögunnar hefur leikið viðfangsefni þeirra. Um leið er hlutverk sagnfræðinga við „dómnefndarstörfin“ tekið til umfjöllunar. Sigurður Gylfi Magnússon opnar dagskrá vormisseris þann 19. janúar í erindi þar sem hann heldur því fram að dómur sögunnar sé alltaf rangur. Í kjölfarið verður hugað að eftirmælum þriggja sögufrægra einstaklinga, tækninýjunga á 18. öld, víkinga og braggahverfa.
Það er því spennandi vetur framundan. Hádegisfundirnir fara sem fyrr fram annan hvern þriðjudag kl. 12:05-13:00 í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands.
 
Dagskrá vetrarins
Haustmisseri 2009 – Hvað er kreppa?
 
22. september 
Hugvísindi á krepputímum. Staða, hlutverk og sóknarfæri
Katrín Jakobsdóttir menntamálaráðherra
Viðar Hreinsson framkvæmdastjóri Reykjavíkurakademíunnar
Íris Ellenberger formaður Sagnfræðingafélagsins 
 
6. október 
Sólveig Ólafsdóttir: Íslenskur kreppukostur 
 
20. október 
Skúli Sæland: Ímyndarkreppa Skálholts og viðreisn þess um miðja síðustu öld 
 
3. nóvember 
Sigrún Davíðsdóttir: Kreppan og kunningjaþjóðfélagið 
 
17. nóvember 
Guðmundur Jónsson: Velferðarríkið og efnahagskreppur á Íslandi 
 
1. desember 
Guðmundur Hálfdanarson: Er íslenskt fullveldi í kreppu?
 
 
Vormisseri 2010 – Hvað er dómur sögunnar?
 
19. janúar 
Sigurður Gylfi Magnússon: Dómur sögunnar er ævinlega rangur!
 
2. febrúar 
Úlfar Bragason: „Útlent vald oss yfir dynur – Ísland hefur jarl!“ eftirmæli Gissurar 
Þorvaldssonar 
 
16. febrúar
Jón Yngvi Jóhannsson: „Eg var ekki falur neinu valdi“. Gunnar Gunnarsson og dómur sögunnar
 
2. mars  
Hrefna Róbertsdóttir: Gamall eða nýr tími á 18. öld?
 
16. mars 
Katla Kjartansdóttir: Vandræðalegir víkingar. Ímynd, arfur og tilfinningar
 
30. mars
Eggert Þór Bernharðsson: Dómi snúið? Viðhorf til braggasögunnar
 
13. apríl
Guðni Th. Jóhannesson: Gunnar Thoroddsen og dómur sögunnar

Allar stéttir og fræðasvið eru uggandi yfir þeirri efnahagslægð sem nú ríkir og yfirvofandi niðurskurði í ríkisútgjöldum. Sá ótti er þó e.t.v. nokkuð annars eðlis innan hugvísindanna þar eð fræðasviðið naut ekki góðs af hagsæld síðasta áratugar til jafns við margar aðrar fræðagreinar. Gríðarleg áhersla hefur verið lögð á tengsl fræða við atvinnulífið og ekki er laust við að ofangreindar áherslur hafi ýtt hugvísindum út á jaðarinn, enda eru tengingar fræðasviðsins við atvinnulífið oft ekki augljósar.
Því eru ýmsar þeirra spurninga sem brenna á hugvísindafólki um þessar mundir tengdar samdrætti og hagræðingu í menntakerfinu. Hugvísindafólk spyr sig nú: Verða fyrri áherslur enn við lýði eða verður tekin meðvituð ákvörðun um að breyta ríkjandi stefnu? Mun yfirvofandi niðurskurður bitna jafnharkalega á hugvísindum og öðrum fræðasviðum, jafnvel þótt hagsæld síðustu ára hafi skilað sér í takmarkaðri mæli til hugvísinda en til margra annarra greina? Er e.t.v., þvert á móti, ástæða til að efla hugvísindi þar sem það er þeirra hlutverk að skapa þær þá umræðu og þær hugmyndir sem þarf til að takast á við og skilja það hrun hagkerfis, hugmyndafræði, heimsmyndar, siðferðis og gilda sem er að eiga sér stað? Einnig mætti spyrja hvort öflug hugvísindi geti ekki lagt lið nýrri uppbyggingu, uppbyggingu hins skapandi samfélags.
Á ráðstefnunni Hugvísindi á krepputímum verður hugvísindafólki boðið til beinnar samræðu við menntamálaráðherra. Að loknum stuttum erindum frá frummælendunum þremur verður orðið gefið laust. Gestum og frummælendum gefst þar tækifæri til að ræða saman um stöðu hugvísinda í nútíð og framtíð.
Málþingið verður haldið í fyrirlestrasal Þjóðminjasafns Íslands. Það hefst kl. 12.05 og stendur yfir í rúman klukkutíma. 
Aðgangur er ókeypis og öllum opinn.

Nú á laugardag verður haustganga Sagnfræðingafélagsins, undir leiðsögn Sólveigar Ólafsdóttur sagnfræðings og Heimis Björns Janusarsonar. Munu þau leiða félagsmenn um Suðurgötukirkjugarðinn. Sagt verður frá fólkinu sem þar hvílir, flóru garðarins og öðru forvitnilegu sem snertir sögu garðsins.
Síðasta haustganga félagsins tókst vel og er stefnan að hefja haustið framvegis á slíkum göngum.
Gerum okkur góðan dag í hópi skemmtilegra félaga og mætum í Hólavallagarð laugardaginn 5. september kl. 14:00 við þjónustuhús garðsins.
Vakin er sérstök athygli á að lagt verður af stað frá þjónustuhúsi garðsins, Ljósvallagötumegin kl. 14.00.

Lýsing: Velferðarríki Norðurlanda hafa mótast bæði af innri þróun hvers ríkis og alþjóðlegum öflum enda er þeim jafnan lýst sem „litlum, opnum hagkerfum“. Þetta kallar á „yfirþjóðlega“ (transnational) nálgun við sögulega greiningu á norrænu samfélögunum þar sem skoðað er hvernig þjóðríkið mótast af samspili innlendra og erlendra áhrifa. Í fyrirlestrinum mun Klaus Petersen fjalla um bandarísk menningar-, stjórnmála- og efnahagsáhrif á danskt samfélag eftir síðari heimsstyrjöldina. Þau birtust ekki aðeins í eftiröpun á Coca Cola, Elvis Presley og öðru úr neyslumenningu Bandaríkjanna heldur einnig í vísindum, skynsemishyggju og jafnvel stjórnmála- og velferðarhugmyndum.
 
Klaus Petersen er prófessor í samtímasögu við Syddansk Universitet og forstöðumaður Center for Velfærdsstatsforskning í Óðinsvéum í Danmörku. Hann hefur tekið þátt í ýmsum rannsóknarverkefnum og veitir nú forstöðu norræna öndvegissetrinu Nordwel. The Nordic Welfare State – Historical Foundations and Future Challenges. Klaus Petersen hefur rannasakað og ritað m.a. um danska verkalýðssögu, ameríkaníseringu og danska húsgagnahönnun. Meðal nýlegra útgáfuverka hans eru The Politics of Age. Basic Pension Systems in a Historical and Comparative Perspective (Peter Lang 2009) og Transnationale historier (Syddansk Universitetsforlag 2009).

Dagskrá
Að loknu setningarávarpi Þóru Kristjánsdóttur, formanns Félags um átjándu aldar fræði, verða flutt sex erindi sem hér segir:
 
Íslenskir jarðræktarhættir á átjándu og nítjándu öld
Bjarni Guðmundsson, prófessor Landbúnaðarháskólanum Hvanneyri
 
Reykholt og Reykhyltingar á átjándu öld
Geir Waage, sóknarprestur Reykholti
 
„eru svo algengin að af þeim þarf ekki meira að segja“. Um mataræði fyrri tíma
Sigrún Ólafsdóttir, þjóðfræðingur
 
Kaffihlé
 
Klæðaburður borgfirskra kvenna á 19. öld
Már Jónsson, prófessor í sagnfræði
 
Bændafundir og bænarskrár – Um nokkur hagsmunamál íbúa Mýrasýslu 1845 –  1875
Snorri Þorsteinsson, sagnfræðingur
 
Hann og hún – sveitarblað í Lundarreykjadal
Ingi Sigurðsson, prófessor í sagnfræði
 
Fundarstjóri:
Kristín R. Thorlacius, rithöfundur og þýðandi
 
Flutningur hvers erindis tekur um 20 mínútur. Um 10 mínútur gefast til fyrirspurna og umræðna að loknu hverju erindi.
Kaffiveitingar verða í boði Sögufélags Borgarfjarðar.
Útdrættir úr erindunum liggja fyrir á málþinginu. Þeir verða síðar aðgengilegir á heimasíðu Félags um átjándu fræði, www.akademia.is/18.oldin