Author: ghg

Rannsóknarverkefnið “Tilbrigði í setningagerð” heldur nokkurs konar uppskeruhátíð með málstofu sem spannar báða dagana og ber hið ískyggilega nafn “Íslenskan öll?” og sagnfræðingar bjóða upp á hlaðborð til heiðurs Gísla Gunnarssyni prófessor. Á vegum kennara í spænsku, frönsku og ensku er fjölbreytt málstofa sem nefnist “Við landamærin” og sex bókmenntafræðingar standa að málstofunni “Staðir og Staðleysur: Erindi um íslenskar nútímabókmenntir”. Fyrirlestrar um nám og kennslu annars máls verða í tveimur málstofum, “Kennsla annars máls” og “Annarsmálsfræði – Ný fræðigrein á Íslandi”. Sömuleiðis verður fjallað um fornbókmenntir í tveimur málstofum, “Njála: myndmál, merking og mannlýsingar” og “Veislur og brennur: sagnfræði og skáldskapur í fornsögum”. Heimspekingar bjóða upp á málstofuna “Úr sögu heimspekinnar” og “Náttúran í ljósi fyrirbærafræði og austrænnar heimspeki”, þar sem rannsóknarverkefni sem fékk Rannís-styrk nú í ársbyrjun er kynnt. Austrænir straumar koma einnig við sögu í málstofunni “Trú, menning, samfélag” þar sem segir frá Skriðuklaustri, trú og húmanisma í ljóðum Snorra Hjartarsonar og austrænum áhrifum á trúarlíf Íslendinga á 20. öld.
Stökum fyrirlestrum hefur verið raðað saman í málstofur eftir efni, þannig hefur “Ísland og umheimurinn” að geyma þrjá fyrirlestra sem eiga það sameiginlegt að fjalla á einn eða annan hátt um Ísland og umheiminn, um útlendinga á Íslandi og Íslendinga í útlöndum, í eiginlegri og óeiginlegri merkingu, fjögur erindi undir yfirskriftinni “Íslenskt mál og samfélag” fjalla um tungumálið frá ólíkum sjónarhornum og þrjú erindi undir yfirskriftinni “Á slóðum húmanista” eiga það sameiginlegt að tengjast húmanisma eða húmanistum, hvert á sinn hátt.
Ritið, tímarit Hugvísindastofnunar, stendur fyrir málstofu um hlýnun og umhverfi. Þar verður rakin hálfrar aldar saga viðhorfa og forsagna um vistkreppu, auðlindaþurrð og hlýnun, gróðurhúsaáhrif og loftslagsbreytingar verða útskýrð og gerð grein fyrir áhrifum hlýnunar á lífríki jarðar og Íslands.
Þýðingasetur Háskóla Íslands stendur fyrir málstofu um þýðingar á vettvangi Evrópusambandins í tengslum við þingið.
Hugvísindaþing hefst kl. 13 föstudaginn 4. apríl og þráðurinn verður tekinn upp kl. 12 daginn eftir. Málstofa Þýðingaseturs er milli kl. 11 og 12 á laugardeginum.
Dagskrána er að finna á heimasíðu Hugvísindastofnunar: http://www.hugvis.hi.is/

Allir velkomnir.

Völuspá er varðveitt í tveimur gerðum, í skinnhandritunum Konungsbók (63
erindi) og Hauksbók (59 erindi). Í báðum útgáfum eru erindi um
trjádrumbana Ask og Emblu, sem hljóta lífgjöf frá guðunum og örlög frá
Urði, Verðandi og Skuld. Þessi viðburður markar táknrænt upphaf mannkyns.
En hvað fólst í leik nornanna með örlög mannanna?
Í 20. erindi kemur fram að örlaganornirnar „skáru á skíði“. Hvers konar
skurð er um að ræða? Í hvað var skorið og hvar voru skurðirnir staðsettir?
Lindow mun skoða hvað felst í þessu hugtaki og leita svara við þessum
spurningum og fleiri svipuðum til að veita okkur innsýn í örlagatrú fyrri
alda.
Lindow er prófessor við Skandinavíudeildina í Berkley háskóla.
Rannsóknarsvið hans felur meðal annars í sér íslenskar og norrænar
fornbókmenntir, sérstaklega goðsagnir og ljóð. Hann hefur sem dæmi skrifað
bækurnar Norse Mythology: A Guide to the Gods, Heroes, Rituals and Beliefs
og Old Norse-Icelandic Literature: A Critical Guide.
Félag þjóðfræðinga á Íslandi: http://www.akademia.is/thjodfraedingar

Þriðjudaginn 1. apríl heldur Helgi Þorláksson sagnfræðingur sjötta og næstsíðasta fyrirlesturinn í fyrirlestraröð Minjasafns Reykjavíkur um fornleifar í Reykjavík og lífið á landnámsöld.
Fyrirlesturinn nefnist: Hvað vitum við helst um Reykvíkinga á 9. og 10. öld?   Varpað  veður fram þeirri spurningu hvort Ingólfur Arnarson og hans fólk hafi verið til. Rökstyðja má að frásagnir Landnámabókar um Ingólf og Hjörleif séu skáldskapur að miklu leyti, etv. frá rótum. Eru þá ritheimildir frá 12. öld og síðar gagnslausar um líf fólks í Reykjavík á 9. og 10. öld? 
Fyrirlesari mun fjalla um það að svo þurfi ekki að vera og rekja dæmi þess hvernig ritheimildir geta skýrt fornleifar, gefið þeim merkingu og lagt til efni í mynd af lífi Reykvíkinga á umræddum tíma. Þá mun hann fjalla um það hvernig aðrar heimildir en ritheimildir og fornleifar geta varpað ljósi á líf og kjör fólks á elsta skeiði og mun þá einkum nýta náttúrufræðileg og staðfræðileg rök og örnefni.

Segja má að tímaheimspeki tuttugustu aldar hafi að mestu leyti snúist um röksemdafærslu J.M.E. McTaggarts sem fyrst birtust í The Mind árið 1908. Í grófum dráttum er röksemdafærslan þessi. Hægt er að hugsa sér tímann annað hvort sem runu atburða sem eru á undan og á eftir hvor öðrum (B-runan), eða sem runu atburða sem eru annaðhvort framtíð, nútíð eða fortíð (A-runan). Vandamálið með B-rununa, segir McTaggart, er að hún inniheldur engar breytingar, en það liggur í eðli tímans að innihalda breytingar. Ef atburður er á annað borð á undan sumum aðburðum og á eftir öðrum, þá er hann það alltaf. A-runan virðist við fyrstu sýn innihalda breytingar. Allir atburðir eru fyrst framtíð, svo nútíð og að lokum fortíð.
Vandamálið, segir McTaggart, er að A-runan er mótsagnakennd. Mótsögnin—án þess að afhjúpa of mikið fyrirfram—er að atburðirnir í A-rununni hafa ósamræmanlega eiginleika. Endanleg niðurstaða er sú að raunveruleikinn inniheldur enga breytingu, og þess vegna er enginn tími til. Varla nokkur maður er sammála niðurstöðu McTaggarts en heimsspekingar skiptast alveg í tvo hópa í afstöðu sinni til röksemdarfærslunnar. Annað hvort neita þeir að B-runan sé breytingalaus, en játa því að A-runan sé mótsagnakennd, eða neita því að A-runan sé mótsagnakennd en játa því að B-runan sé snauð öllum breytingum. Það sem hefur þó vakið mestum deilum er eðli mótsagnar A-rununnar. Sumum finns mótsögnin augljós, en eiga mjög erfitt með að sannfæra aðra um það. Aðrir geta ekki skilið hvernig í ósköpunum A-runan eigi að innihalda mótsögn. Judith Jarvis Thomson hefur líkt röksemdafærslunni við Rorschach-blett: „Some have seen a frog in it. Others a prince. Still others a clash of armies by night.“
Í fyrirlestrinum verða færð rök fyrir því að rökin hafi virst vera óljós einfaldlega vegna þess að þeim hefur alltaf verið tekið einsog sjálfstæðu verki sem ekkert koma allmennri frumspeki McTaggarts við. Ef frumspekin er höfð til viðmiðunnar þá er túlkunin nokkuð ljós. Útskýrt verður hvernig niðurstaða McTaggarts er bein afleiðing af nokkrum frumspekilegum grundvallarsetningum, og að af þeim sökum séu rökin gegn því sem nú kallast A-kenningin um tímann ógild.
Rögnvaldur Ingþórsson lauk doktorsnámi í heimspeki árið 2002 frá Umeå-háskóla. Hann hefur birt greinar um tímann, orsakalögmálið, varandleika og sannleika. Hann hefur kennt heimspeki við Umeå-háskóla og var nýverið Visiting Research Fellow við Durham-háskóla.

Helgi Tómasson er BS í stærðfræði-reiknifræði frá Háskóla Íslands og Fil. Dr. í tölfræði frá Handelshögskolan Göteborgs-Universitet.  Hann hefur starfað við tölfræðideild alþjóðlegu krabbameins- rannsóknarstofnunina (IARC) í Lyon, við vinnunmarkaðsrannsóknir hjá Kjararannsóknarnefnd og er fastráðinn kennari í hagrannsóknum og tölfræði í Viðskipta- og Hagfræðideild HÍ.

Árið 1807 var Hinni konunglegu fornleifanefnd komið á fót í Kaupmannahöfn. Nefndinni var ætlað að friða fornleifar í ríkjum Danakonungs og safna forngripum til Fornnorræns safns sem staðsetja átti í höfuðstað ríkisins. Þó að meginorsök fyrir stofnun nefndarinnar hafi verið hröð eyðing fornminja í Danmörku í lok 18. aldar þá er hugmyndafræðilegur bakgrunnur rakinn til vaxandi áhuga á norrænni fornfræði og vaxandi áhrifa rómantísku stefnunnar í Danmörku.
Fræðilegar tilraunir fornfræðinga til þess að varpa ljósi á sögulega þróun á forsögulegum tímum gengu nokkuð gegn rómantískum hugmyndum um andlegt samband við fortíð og forfeður. Þessi mismunandi nálgun í hugmyndum kom skýrt fram í sýninni á hvers vegna og hvernig átti að varðveita fornminjar og kristallast m.a. í samstarfi fornfræðingsins Finns Magnússon og hins rómantíska Jónasar Hallgrímssonar á árunum 1839-1842. Á ferðum  Jónasar um Ísland skoðaði Jónas fornminjar fyrir Finn og sendi honum reglulega skýrslur til Kaupmannahafnar. Skýrslurnar nýtti Finnur í fræðilegum skrifum meðan að í dagbókum Jónasar og í smásögunni Hreiðars-hóll er að finna öllu rómantískri sýn á fornminjarnar.
Hádegisfyrirlestrar Sagnfræðingafélagsins fara fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafnsins og standa frá klukkan 12.05 til klukkan 12.55.
Aðgangur er ókeypis og öllum heimill.

Þungamiðja sýningarinnar er vel varðveitt rúst af skála frá 10. öld sem fannast við fornleifauppgröft í Aðalstræti 16 árið 2001. Ákveðið var að forverja rústina, varðveita hana innan dyra og gera umhverfis hana sýningu um lífið á landnámsöld. Við sýingargerðina var stuðst við niðurstöður fræðimanna í fornleifafræði, sagnfræði og líffræði en til þess að miðla fróðleiknum er notuð nýjasta margmiðlunartækni sem vekur fortíðina til lífsins. Sýningin hefur hlotið einróma lof gesta, eldir sem yngri, innlendra og erlendra. Hún hlaut íslensku safnaverðlaunin 2006 og NODEM verðlaunin (Nordic Digital Excellence in Museums), sem veitt eru fyrir bestu starfænu miðlun í söfnum.
Sýningin er nú tilnefnd til EMYA2008 verðlaunanna (European Museum of the Year Award 2008) en þau verðlaun verða afhent í Dyflini í maí. Margmiðlunarefni frá sýningunni má finna á vefsetrinu www.reykjavik871.is

Ingólfur Arnarson, Gunnar á Hlíðarenda, Guðrún Ósvífursdóttir, Ari fróði, Snorri Sturluson, Ólöf ríka og Jón Arason, – allir frægustu einstaklingar fyrstu sjö alda Íslandssögunnar eiga það sameiginlegt að engin samtímamynd er til af þeim og nánast engin leið að vita með vissu hvernig þau litu út. En í upphafi 17. aldar bætist við Íslandssöguna einstaklingur sem margar andlitsmyndir eru til af. Guðbrandur Þorláksson biskup og biblíuþýðandi lét mála af sér margar myndir í ellinni, næstum á hverju ári.
Gaman er að velta fyrir sér hverju það sætir og hvort það tengist nýjum mannsskilningi endurreisnartímans.
Ausið er úr viskubrunnum í Þjóðminjasafninu annan hvorn þriðjudag í hádeginu. Sérfræðingar bæði innan safns og utan taka þá fyrir afmarkaða hluta grunnsýningar og sérsýninga.
Leiðsagnirnar eru ætlaðar öllum almenningi og hafa mælst fyrir. Fólk er hvatt til að fjölmenna næstkomandi þriðjudag og hlusta á lifandi frásögn Ármann Jakobssonar.

Viðurkenning Hagþenkis – félags höfunda fræðirita og kennslugagna verður veitt 19. mars.
Sjá nánar um Hagþenki á sllóðinni: www.hagthenkir.is

Hádegisfyrirlestrar Sagnfræðingafélagsins fara fram í fyrirlestrasal
Þjóðminjasafnsins og standa frá klukkan 12.05 til klukkan 12.55. Aðgangur
er ókeypis og öllum heimill.
Vefupptökur af hádegisfyrirlestrum Sagnfræðingafélagsins má nálgast
á vef félagsins:  www.sagnfraedingafelag.net