Author: ghg

Enskt heiti fyrirlestrarins er The Middle Ages and Modern Nationalism og efni hans lýsir fyrirlesarinn á þessa leið:
Eftir fall Sovétríkjanna hafa þjóðernislegar hugmyndir skotið upp kollinum að nýju og orðið kraftmiklar í mörgum löndum sem töldust til Varsjárbandalagsins. Þær hafa valdið upplausn í fyrrum Júgóslavíu og Tékkóslavíku og hleypt vaxandi spennu í samskipti þjóða og  þjóðarbrota í öðrum löndum. Vesturlönd hafa ekki verið ósnortin af þessu afturhvarfi til þjóðernislegra hugmynda: Fasisma hefur vaxið ásmegin undrahratt í Þýskalandi, eftir 1989, og nærist að sumu leyti á ótta við innflutta múslíma. Á Ítalíu hafa forgöngumenn fasista og róttækrar aðskilnaðarstefnu, eins og þeirrar sem birtist í Norðurbandalaginu svonefnda, sett sérstök þjóðernisleg samkenni á oddinn. Í Frakklandi er hægri hreyfing, undir forystu Jean-Louis Le Pen, fjandsamleg innflytjendum, og hefur náð fótfestu sem pólitískt afl. Bæði í austri og vestri hafa minnihlutahópar sem hafnað var af þjóðríkjum 19. og 20. aldar, og lengi var haldið niðri, krafist réttar sem byggist á þeirra eigin, sérstöku samkennum  Það sem krafist er getur verið allt frá réttinum að læra eigið tungumál til þjóðlegs fullveldis.
Í fyrirlestrinum verður fjallað um það hvernig ófáar af þessum hreyfingum endurvekja upprunasagnir miðalda og jafnframt þjóðernisumræðu sem byggist á söguskilningi frá 19. öld og samþætta þetta kröfum sínum og baráttu í samtímanum. Aðrir hafa brugðist við þessu með því að setja fram annars konar skilning á miðöldum í því skyni að styrkja evrópska samstöðu og eindrægni. Í fyrirlestrinum verður fjallað um þessa ólíku afstöðu á gagnrýninn hátt og spurt hvað felist í þeirri viðleitni þjóðernissinna, og áhugamanna um evrópska samvinnu, eða alþjóðavæðingu, að gera miðaldir að tæki í málflutningi sínum. Bent verður á það hvernig nýr skilningur á miðöldum getur  afstýrt þeim háska sem fylgir báðum tilraunum til að nýta miðaldir fyrir stjórnmál nútímans.
Patrick Geary er prófessor í miðaldasagnfræði við Kaliforníuháskóla í Los Angeles og forseti Medieval Academy of America. Meðal bóka hans eru Before France and Germany: the Origins and Transformation of the Merovingian World og The Myth of Nations: The Medieval Origins of Europe og enn fremur Women at the Beginning: Women in Origin Myths from the Amazons to the Virgin Mary.  Þessa dagana annast hann kennslu við Hugvísindadeild Háskóla Íslands í námskeiði um fæðardeilur, friðarsamninga og meðferð deilna á miðöldum á námsbrautinni MA in Medieval Icelandic Studies. Kennslan á námsbrautinni er ætluð erlendum stúdentum og fer fram á ensku.

Eric Aeschimann er blaðamaður við stórblaðið Líbération og hefur haft með höndum ritstjórn og vinnslu á greinaflokki um “mai 68” sem hefur verið birtur í Liberation undanfarna mánuði. Hann er auk þess höfundur tveggja skáldsagna og bóka um efnahags- og stjórnmál.
Fyrirlesturinn flytur hann á frönsku, en hann verður túlkaður á íslensku. Að fyrirlestri hans loknum verða umræður með þátttöku Viðars Þorsteinssonar heimspekings og nokkurra manna og kvenna sem sum hver urðu sjálf vitni að atburðunum, Sigurðar Pálssonar, Gérard Lemarquis og Dominique Plédel. Umræðum stýrir Torfi H. Tulinius prófessor.
Aðgangur er ókeypis og öllum heimill aðgangur meðan húsrúm leyfir.
Þessi kvöldstund er skipulögð í samvinnu við Háskóla Íslands og með aðstoð Sendiráðs Frakkland.

Grunnsýning Þjóðminjasafnsins er í fljótu bragði séð aðallega sýning á gripum með stuttum skýringartextum og ekki alltaf augljóst hvers vegna einmitt þessir gripir eru valdir til sýningar. Sýningin er þó í grundvallaratriðum söguleg, val gripa, röðun þeirra og uppsetning ræðst af því að þeir segi sem mesta og mikilvægasta Íslandssögu. Leiðsögumaður ætlar að ganga um safnið og leitast við að skýra hver sú þjóðarsaga er sem einstök sýningaratriði eiga að segja. Sýnt verður fram á að þau segi sögu af landnámi Íslands og sambúð lands og þjóðar um aldir, trúarskiptum frá heiðni til kristni, goðaveldi þjóðveldistímans, auðlegð miðaldakirkjunnar, starfi vefkvenna, plágunum miklu, áhrifum Englendinga á enskri öld, siðaskiptum til Lútherstrúar, upphafi bókaprentunar, einveldi konungs og verslunareinokun, upphafi þéttbýlismyndunar, lífi þjóðar í baðstofum og á árabátum, þjóðríkismyndun á 19. öld og atvinnubyltingunni miklu í upphafi 20. aldar.

Dagskrá:
13:00: Örn Hrafnkelsson forstöðumaður Handritadeildar Landsbókasafns Háskólabókasafns setur þingið
13:15: Sólveig Ólafsdóttir: Neftóbak og námsmenn
13:45: Jón Torfason talar um Gísla Konráðsson sagnaritara
14:15: Kaffihlé
Í kaffihléi kynnir Oddur Helgason ættfræðigrunn ORG ættfræðiþjónustunnar og fleira verður kynnt, af viðfangsefnum hinnar alþýðlegu fræðahefðar
15:00: Birgir Þórðarson segir frá skáldi sem þjóðin gleymdi
15:30: Luciano Dutra segir frá Brasilíuförum
16:00: Guðrún Ása Grímsdóttir talar um útgáfu ættfræðihandrita
Viðar Hreinsson stýrir málþinginu.

Kristinn Schram er forstöðumaður Þjóðfræðistofu, stundakennari við H.Í og doktorsnemi við Edinborgarháskóla.
Hádegisfyrirlestrar Sagnfræðingafélagsins fara fram í fyrirlestrasal Þjóðminjasafnsins og standa frá klukkan 12.05 til klukkan 12.55.
Sjá einnig www.sagnfraedingafelag.net

Myndin tilheyrir helgimyndahefð austurkirkjunnar sem á rætur í opinberunarritum ýmissa trúarbragða þar sem sagt er frá hamförum, stríðum og ragnarökum, jafnan í tengslum við uppgjör mannkyns á efsta degi. Þessi stef birtast á sérstakan hátt í Völuspá sem löngum hefur verið talið merkasta Eddukvæðið. Fræðimenn eru þó ekki á einu máli um uppruna þess og merkingu né að hve miklu leyti það er heiðið eða kristið.
Á ráðstefnunni fjalla íslenskir og erlendir fræðimenn um nýjustu rannsóknir á Völuspá og hugsanleg tengsl hennar við það myndefni sem blasað hefur við kirkjugestum á vesturvegg fyrstu dómkirkjunnar á Hólum. Hugarheimur kvæðisins verður kynntur með myndum, tali og tónum. Flutt verður tónlistar-drama byggt á Völuspá, Söngur völvunnar, sem Sverrir Guðjónsson hefur skapað í samvinnu við sænska tónskáldið og spunameistarann Sten Sandell.
Spádómur völvunnar sem fjallar um sköpun heimsins, ragnarök og nýtt upphaf er víða sýnilegur í nútímasamfélagi okkar. Yggdrasill veslast upp og hinn dimmi dreki flýgur yfir með líkin í fjöðrunum í lok ljóðsins. En þar er jafnframt von um nýtt upphaf og þau skilaboð flytur Söngur völvunnar: Vonin um nýtt upphaf og bjarta framtíð er handan við hornið, ef við höfum þor til þess að takast á við hið alvarlega ástand sem blasir við veröldinni í dag.
Ráðstefnan Dómsdagsmyndin frá Hólum og Völuspá er mikill viðburður sem getur orðið listamönnum, fræðimönnum og öðru áhugafólki hvatning til sköpunar. Jafnframt er það von þeirra sem að ráðstefnunni standa að hún muni stuðla að frekari þverfaglegum rannsóknum og umræðum um Völuspá.
Ráðstefnan er haldin á vegum Stofnunar Árna Magnússonar, Þjóðminjasafns Íslands og Guðfræðistofnunar Háskóla Íslands. Ráðstefnustjóri er Pétur Pétursson prófessor, Háskóla Íslands.
Skráning á ráðstefnuna, kvöldverð og hátíðardagskrá
Tilkynna ber um þátttöku til Ásdísar Guðmundsdóttur skrifstofustjóra Guðfræðideildar H.Í. Sími: 354 5254348. Netfang: asdisg@hi.is.
Skráningargjald er 3000 ísl. kr. Innifalin eru ráðstefnugögn, kaffi og aðgöngumiði að tónlistargjörningnum Söngur völvunnar.
Tilkynna þarf sérstaklega um þátttöku í miðaldakvöldverði og hátíðardagskrá á Grand Hóteli Reykjavíkur sem kostar 4000 ísl. kr.
Athugið að fjöldi þátttakenda er takmarkaður.
Greiðsla
Greiðið ráðstefnugjaldið og miðaldakvöldverðinn á reikning 137-26-85, kt. 600169-2039. Merkið Dómsdagsráðstefnan.
Frekari upplýsingar veita Pétur Pétursson petp@hi.is og Sigrún Kristjánsdóttir sigrunk@thjodminjasafn

Atburðurinn er á vegum Bókasafns Dagsbrúnar, Eflingar-stéttarfélags og ReykjavíkurAkademíunnar.
Bókasafn Dagsbrúnar
ReykjavíkurAkademían
Hringbraut 121
107 Reykjavík
s. 562 856

Hagstofa Íslands hefur á undanförnum misserum unnið að gerð gagnagrunns um
innflytjendur sem nýtast mun stjórnvöldum og fræðimönnum. Til þessa hafa
upplýsingar um innflytjendur verið fremur brotakenndar og einskorðast
tölfræðilegar upplýsingar um erlenda ríkisborgara. Þær upplýsingar segja þó
ekki nema hálfa söguna þar sem hópur erlendra ríkisborgara fær með tíð og
tíma íslenskt ríkisfang.  Með gagnagrunni Hagstofunnar verður unnt að afla
ítarlegra upplýsinga um þennan hóp og jafnframt er lagður grunnur að
gagnasafni um innflytjendur sem stenst samanburð við önnur Norðurlönd.
Í erindinu verður umræddur gagnagrunnur kynntur. Sérstök áhersla verður lögð
að varpa ljósi á stöðu barna með því að skoða hópa fyrstu og annarar
kynslóðar innflytjenda.
             Allir velkomnir!

Á miðvikudagsseminari í ReykjavíkurAkademíunni þann 23. apríl flytur Auður Ingvarsdóttir fyrirlestur sem hún nefnir:
Margkunnugar konur og óborin börn. Úr kvenlegum reynsluheimi á miðöldum.
Auður veltir fyrir mér margkunnandi konum og fróðum og kunnáttu þeirra við lækningar og fæðingarhjálp.  Sérstaklega beinir hún sjónum að margkunnandi
ambátt sem nefnd er í Landnámu og eftirsóknarverðri kunnáttu hennar við barnaumönnun.
Framsaga hefst að vanda kl. 12.05
Allir velkomnir – takið með ykkur gesti og/eða hádegismat

Í fyrirlestrinum verður rakin saga dans og dansleika (þ.e. hinnar svokölluðu gleði) á Íslandi allt frá 12. öld til 18. aldar. Rætt verður um viðhorf yfirvaldsins til skemmtanalífs landsmanna og þær aðgerðir sem beint var gegn samkomunum. Hingað til höfum við leitað heimilda um viðhorf til gleðinnar í opinberum skrifum menntamanna og í umkvörtunum andlegra yfirvalda sem gagnrýndu þátttakendur dansleikanna fyrir siðleysi. En hvað hefur alþýðan sjálf um málið að segja? Í fyrirlestrinum verður lögð áhersla á raddir þeirra sem sjálfir tóku þátt í dansleikum og tjáðu sig um þá í danskvæðum – einkum vikivakakvæðum, sem flutt voru við vikivakadans, leikkvæðum og dansþulum. Samkvæmt því sem þar kemur fram höfðu þeir sem kvörtuðu undan frjálslegu háttalagi dansfólksins nokkuð til síns máls, enda snúast kvæðin mjög um samdrátt kynjanna og jafnvel lauslæti. Sagt verður frá ódönnuðum dansdömum, drykkjuskap, kossum og fleiru sem ber á góma í kveðskap dansfólksins.
 
Aðalheiður Guðmundsdóttir (adalh@hi.is) er rannsóknarstöðustyrkþegi við Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og stundakennari við Háskóla Íslands.
 
Aðgangur að rannsóknarkvöldum Félags íslenskra fræða er ókeypis og öllum heimill.