Author: ghg

Höfundur fyrsta meginkaflans er Anna Agnarsdóttir prófessor og nefnist hann Aldahvörf og umbrotatímar. Þar er gerð grein fyrir áðurnefndum tímamótum og í framhaldi af því stöðu Íslands í Napóleonsstyrjöldunum 1800-1814, en þá lendir Ísland á áhrifasvæði Bretlands og tengslin við Danmörku slakna. Ríkisgjaldþrot verður 1813, verðbólga og vöruskortur fylgir, skipt er um mynt. Einstakur atburður verður árið 1809 þegar ævintýramaðurinn Jörgen Jörgensen gerir byltingu á Íslandi með fulltingi enskra kaupmanna og lýsir yfir sjálfstæði Íslands. Loks er greint frá skólamálum, þar á meðal latínuskólanum á Bessastöðum og Hausastaðastóla, og viðgangi Reykjavíkur sem höfuðstaðar Íslands.
Næsti meginkafli er eftir Gunnar Karlsson prófessor og ber hann heitið upphafsskeið þjóðríkismyndunar. Þar er gerð grein fyrir íbúum landsins, atvinnuvegum og þjóðarhag. Þessu næst er stjórnmálasagan rakin, en þar verða þáttaskil um 1830 þegar pólitísk vakning verður meðal Hafnar-Íslendinga fyrir áhrif júlíbyltingarinnar í Frakklandi. Eftir það snýst sagan um stjórnskipuleg tengsl Danmerkur og Íslands og eru þar þrír áfangar mikilvægastir, stofnun eða endurreisn Alþingis 1843, afnám einveldis 1848 og stöðulögin 1871 ásamt stjórnarskránni 1874. Þá er greint frá þróun lýðræðis, þar á meðal kosningum til Alþingis, lýðræðisstarfi almennings og viðgangi verslunarfrelsis. Loks er sagt frá hvernig almennum mannréttindum var háttað, þar á meðal réttindum kvenna, og einstaklingsbundnum réttindum almennings.
Bókmenntasögukaflann ritar Þórir Óskarsson bókmenntafræðingur og fellur sú saga vel að því tímabili sem er viðfangsefni þessarar bókar. Upphafið markast af náttúru- og ættjarðarljóðum Bjarna Thorarensen, en með þeim berast fyrstu straumar rómantísku stefnunnar til Íslands sem annars er talin ná hingað til lands um 1830. Því er lýst hvernig rómantíska stefnan átti þátt í að efla þjóðarvitund Íslendinga og þjóðfélagslega virkni. Síðan fylgja sérstakir kaflar um skáldskapar- og fagurfræði, kveðskap, sagnagerð og leikritun, þjóðsagnasöfnun og þýðingar sem verða mikilvægur þáttur í bókmenntum Íslendinga. Þessum meginkafla lýkur við árið 1882, en þá birtist fyrsta og eina hefti tímaritsins Verðandi en við útkomu þess er miðað upphaf raunsæisstefnunnar í bókmenntum Íslendinga.
Ritstjórn: Sigurður Líndal og Pétur Hrafn Árnason
Ritið er 516 blaðsíður.

Árið 1949 fluttust á fjórða hundrað Þjóðverjar til Íslands þegar reynt var að leysa vinnuaflsþörf landbúnaðarins með því að ráða verkafólk frá Þýskalandi á íslenska sveitabæi. Í Þýska landnáminu, sem gefið er út í flokknum Smárit Sögufélags, fjallar Pétur Eiríksson sagnfræðingur um aðdraganda og fyrirkomulag þess að Búnaðarfélag Íslands réðst í að leita út fyrir landsteinana eftir vinnufólki. Með hjálp viðtala við fjölmarga úr hópi innflytjenda og rannsóknum í innlendum og þýskum skjalasöfnum er dregin upp mynd af aðstæðum fólksins, samskiptum við heimamenn og aðlögun þess að íslenskum staðháttum og menningu. Margir úr hópnum settust að hér á landi til frambúðar og eiga samtals á annað þúsund afkomendur á Íslandi.
 
Bókin fæst í Sögufélagi, Fischersundi. Almennt verð er kr. 2.300,-. Félagsverð kr. 1.900,-.

Hér er fjallað um hinar 16 friðuðu kirkjur í Kjalarnessprófastsdæmi. Formáli fyrir verkinu er í 11. bindi og viðeigandi skrár fyrir bæði bindin í því 12. Hér er því um eitt heildstætt verk að ræða og er gefið út með styrk frá Kjalarnessprófastsdæmi.
 
Höfundar efnis eru Gunnar Kristjánsson, Þór Magnússon, Júlíana Gottskálksdóttir, Jón Þ. Þór, Gunnar Bollason, Guðmundur L. Hafsteinsson og Þorsteinn Gunnarsson.
 
Landakirkja er með elstu kirkjum landsins, teiknuð af danska húsameistaranum G.D. Anthon og reist 1774-1778. Hún á marga gripi frá 17. öld og altaristöflu eftir danska málarann G.T. Wegener. Krýsuvíkurkirkja, smíðuð 1857, ein minnsta kirkja landsins og tilheyrir húsasafni Þjóðminjasafns. Kirkjuvogskirkja er elst kirkna á Suðurnesjum; í henni er altaristafla eftir Sigurð Guðmundsson málara, eins og raunar einnig á Hvalsnesi og Kálfatjörn. Í Útskálakirkju, sem Einar Jónsson forsmiður smíðaði, er kaleikur og patína eftir Ásbjörn Jacobsen gullsmið, en smíðisgripi hans má sjá í fleiri kirkjum prófastsdæmisins. Kirkjurnar á Hvalsnesi og í Njarðvík reisti Magnús Magnússon steinsmiður; á Hvalsnesi er laskaður legsteinn sem séra Hallgrímur Pétursson mun hafa meitlað og sett dóttur sinni Steinunni. Kálfatjarnarkirkja er meistaraverk Guðmundar Jakobssonar forsmiðs, fagurlega máluð hið innra af N.S. Berthelsen. Í Keflavíkurkirkju, sem teiknuð er af Rögnvaldi Ólafssyni húsameistara, er altaristafla eftir Ásgrím Jónsson listmálara.
 
Bessastaðakirkja var að mestu reist 1777-1795. Greint er frá húsameistaranum sem fram að þessu hefur verið óþekktur. Upphaflegar innréttingar eru varðveittar á Þjóðminjasafni. Í kirkjunni er tígulegt minningarmark yfir Pál Stígsson hirðstjóra. Brautarholtskirkja og kirkja sú er áður stóð á Saurbæ á Hvalfjarðarströnd, Saurbæjarkirkja, eru báðar smíðaðar af Eyjólfi Þorvarðarsyni, forsmið frá Bakka. Við endurvígslu hennar í Vindáshlíð 1959 var henni gefið nafnið Hallgrímskirkja í Vindáshlíð. Í Brautarholti er prédikunarstóll frá 1664, í Lágafellskirkju altaristafla eftir Sigurð Guðmundsson málara. Í Reynivallakirkju, sem Einar Jónsson forsmiður smíðaði, er skírnarfat úr tini frá 1704 og kertastjakar frá svipuðum tíma. Saurbæjarkirkja er önnur elsta steinsteypukirkja landsins, reist 1904, en innansmíðin er frá 1856; hún á merka gripi frá 17. öld, m.a. kertastjaka og hurðarhring. Fríkirkjan í Hafnarfirði er síðasta tvílofta timburkirkjan sem reist var á landinu. Í Hafnarfjarðarkirkju, sem Rögnvaldur Ólafsson húsameistari teiknaði, eru fagrir altarisgripir eftir Leif Kaldal gullsmið.
 
Bækurnar eru prýddar fjölda ljósmynda, sem ljósmyndararnir Ívar Brynjólfsson á Þjóðminjasafni og Guðmundur Ingólfsson, Ímynd, hafa tekið, ásamt teikningum af kirkjunum.
 
Ritstjórar eru Þorsteinn Gunnarsson og Jón Torfason, ritnefnd skipa Þorsteinn, Margrét Hallgrímsdóttir og Karl Sigurbjörnsson.
 
Útgefendur eru ÞJÓÐMINJASAFN ÍSLANDS,  HÚSAFRIÐUNARNEFND, BISKUPSSTOFA  og KJALARNESSPRÓFASTSDÆMI.
Meðútgefandi er Hið íslenska bókmenntafélag og annast dreifingu.