Author: ghg

Sigurður Líndal prófessor flytur erindið „Andófið gegn Atlantshafsbandalaginu 30. marz“ á morgun 31. mars kl. 12:05 í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands. Erindið er hluti af hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands sem ber yfirskriftina Hvað er andóf?
Í lýsingu á erindinu segir:
Í upphafi verður stuttlega rakinn aðdragandinn að stofnun Atlantshafsbandalagsins, inngöngu Íslands og deilum sem fylgdu. Megináherzlan verður lögð á atburði dagana 28.-30. marz 1949, eða frá því að þingsályktunartillaga ríkisstjórnarinnar um að henni yrði fyrir hönd Íslands heimilað að gerast eitt stofnríkja Atlantshafsbandalagsins var lögð fyrir Alþingi þar til hún var samþykkt 30. marz eftir harðvítugar deilur bæði utan þings og innan. Nokkrar óeirðir urðu að kvöldi 29. marz sem mögnuðust í harðvítug átök daginn eftir. Fyrirlesari var á vettvangi framangreinda daga og lýsir eigin reynslu og því hvernig hann skynjaði atburðina. Loks verður leitazt við að bera saman atburðina 30. marz við síðari andófsaðgerðir.
Aðgangur er ókeypis og öllum opinn.

Hroch vakti fyrst athygli vestan járntjalds með útkomu bókarinnar Die Vorkämpfer der nationalen Bewegungen bei den kleinen Völkern Europas, sem kom út í Prag árið 1968, en var gefin út í enskri þýðingu af Cambridge University Press árið 1985, Social Preconditions of National Revival in Europe (önnur útgáfa frá Columbia University Press árið 2000). Í bókinni setti Hroch fram nýstárlegar kenningar um mynstur í þróun evrópskra þjóðernishreyfinga og tekur sérstaklega fyrir áhrif og forystu menntamanna.
 
Þriðjudaginn 31. mars kl. 15 hefst semínar Hrochs í stofu 423 í Árnagarði undir yfirskriftinni ‘Trying to find a consensual explanation of nation formation?’ Þar ræðir hann efni nýjustu bókar sinnar, Das Europa der Nationen. Die moderne Nationsbildung im europäischen Vergleich, sem kom út hjá Vandenhoeck & Ruprecht árið 2005. Á eftir verða léttar veitingar.

Dagskrá:
13.30–15.30  The challenge of globalisation to the welfare state
13.30–14.00   Christopher Lloyd, professor í hagsögu við University of New England: Spectres of Globalization
14.00–14.30   Guðmundur Jónsson, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands: Economic Volatility and Social Protection in Iceland in Historical Perspective
14.30–15.30   Pallborðsumræður: Guðmundur Jónsson, Christopher Lloyd, Stefán Ólafsson, prófessor, Halldór Grönvold, aðstoðarframkvæmdastjóri ASÍ og Lilja Mósesdóttir hagfræðingur.
15.30  Kaffiveitingar
Málþingið er hluti af vinnufundi norræna öndvegissetursins NORDWEL (The Nordic welfare state – historical foundations and future challenges) sem stendur yfir dagana 26.-27. mars. Vinnufundurinn ber yfirskriftina The political economy of welfare:  labour markets, family and globalisation.
Allir velkomnir!

Málstofa í hagsögu verður haldin í Háskóla Íslands miðvikudaginn 18. mars. Þá mun Stefán Ólafsson, prófessor í félagsfræði við Háskóla Íslands, halda erindi sem nefnist:
 
BREYTINGAR Á TEKJUSKIPTINGU ÍSLENDINGA 1993 TIL 2007
 
Málstofan er í stofu 303 í Árnagarði og hefst kl. 16.00.
Allir velkomnir!

Völsunga saga, sem talin er rituð um miðja 13. öld, byggir á hetjukvæðum Eddu, þeim kvæðum sem nú eru varðveitt í handritinu Codex Regius eða Konungsbók frá ca. 1270. Sagan er án efa ein sú vinsælasta af Fornaldarsögum Norðurlanda, enda áhugaverð fyrir margra hluta sakir. Söguefnið, sem má heita sam-germanskt, teygir anga sína víða, jafnt um Norðurlönd sem önnur Evrópulönd.
 
Í þessum fyrirlestri verður Völsunga saga skoðuð í ljósi sögurita eftir Jordanes, Gregorius frá Tours, Fredegar og fleiri forna sagnaritara, og ljósi varpað á fyrirmyndir söguhetja og atburða. Sérstök áhersla verður lögð á að skoða þrjá þætti sem gera má ráð fyrir að liggi að baki sögunni, eða arfsögnina um fall Búrgundaríkis (5. öld) og vitnisburð sagnaritara um Attila Húnakonung (5. öld) og Meróvinga, konunga Frankaríkis (6.  öld).
 
Hjá leiðtogum þjóðanna þriggja, Búrgunda, Franka og Húna, gekk á ýmsu og allir stuðluðu þeir að velferðartímabili þjóða sinna; gæfan varð þeim hins vegar fallvölt, og leitin eftir sífellt meiri yfirráðum, völdum og auði leiddi að lokum til þess að allir voru þeir myrtir eða dóu í það minnsta heldur „óvirðulegum“ dauðdaga; hetjunum miklu var m.ö.o. neitað um hetjulegan dauðdaga. Örlög þeirra urðu engu að síður uppspretta sagna og kvæða sem lifðu í munnlegri geymd svo öldum skipti, allt þar til kvæðin voru skráð og að lokum notuð sem uppistaða Völsunga sögu. Í fyrirlestrinum verður leitast verður við að sýna með hvaða hætti efnið gæti hafa þróast og ummyndast, allt frá sögulegum kjarna, og hvernig óskyldir atburðir, og jafnvel alls óskyldar sögulegar persónur, urðu með tímanum nátengdar sem þátttakendur í sömu atburðarás.

Ragnar Aðalsteinsson hæstaréttarlögmaður flytur erindið „Þýðing andófs fyrir þróun réttarins“ á morgun, þriðjudaginn 17. mars kl. 12:05 í fyrirlestrarsal Þjóðminjasafns Íslands. Erindið er hluti af hádegisfyrirlestraröð Sagnfræðingafélags Íslands sem ber yfirskriftina Hvað er andóf?
Í lýsingu á erindinu segir:
Í fyrirlestrinum verður einkum fjallað um borgarlega óhlýðni. Hugtakið verður skilgreint og afmarkað frá aðgerðum eins og löglegum mótmælafundum annars vegar og uppreisn og byltingu hins vegar. Tekið verður dæmi af Norðurreiðinni vorið 1849 til útskýringar á borgaralegri óhlýðni í framkvæmd.
Skilgreining John Rawls í Kenningu um réttlæti  á hugtakinu borgarlega óhlýðni verður lagt til grundvallar, en hún hljóðar svona: „Borgarleg óhlýðni er opinber, friðsamlegur, meðvitaður en pólitískur verknaður, andstæður lögum, og venjulega framinn til að breyta lögum eða stefnu ríkisstjórnar. Með því að hafast að með þessum tiltekna hætti er skírskotað til réttlætiskenndar meirihluta samfélagsins og því lýst yfir, að skoðun manns sé sú, að yfirveguðu máli, að ekki séu virtar reglur um félagslega samvinnu frjálsra og jafnra manna.“ Skilgreining þessi verður greind í sjö þætti og leitast við að gera grein fyrir hverjum þeirra á gagnrýnan hátt.
Að lokum verður reynt að meta hvort borgaraleg óhlýðni beri þann árangur sem iðkendur hennar stefna að.
Að vanda eru allir velkomnir.

Erindi:
Júlíana Gottskálksdóttir, listfræðingur: Í minningu landnema í norðri.
Í erindinu verður sjónum beint að standmyndum af landnemum á norðurslóð og hugmyndum manna á ofanverðri 19. öld og fyrstu áratugum 20. aldar um táknrænt hlutverk þeirra.
Fjallað verður um hugmynd Sigurður Guðmundssonar málara um styttu af Ingólfi og hún sett í víðara hugmyndasögulegt samhengi sem og hvaða augum menn litu hlutverk hennar hér á landi. Í framhaldi verður fjallað um opinbera umræðu um Ingólfsmynd Einars Jónssonar þar sem menn deildu um túlkun listamannsins og fram kom ákveðin sýn á í hverju hið norræna  birtist.
Að síðustu verður fjallað um það verkefni Einars að móta mynd af Þorfinni karlsefni, fyrsta landnema Ameríku, eins og það var orðað, og á hvern hátt sú söguskoðun lýsir viðhorfum til þess sem telst vera saga og hverjir hafi lagt á ráðin. Einnig verður fjallað um viðtökur verksins vestan hafs.
 
Marion Lerner, menningar- og þýðingafræðingur: „Norðrið“ og leitin að sjálfsmynd íslensku þjóðarinnar í upphafi 20. aldar.
Þegar Ferðafélag Íslands var stofnað 1927 tóku forystumenn þess virkan þátt í orðræðu tímans. Þeir litu svo á að með stofnun FÍ væri komin til sögu áhrifamikið „félag allra landsmanna“. Í erindinu verður beint sjónum að því hvaða ímynd af íslenskri náttúru þeir drógu upp, hvernig frekar óljósar hugmyndir um „norðrið“ tengdust þessari ímynd og hvaða afleiðingar það hafði fyrir sjálfsmynd þjóðarinnar. Á stofnfundi FÍ talaði Björn Ólafsson um það að erlendar þjóðir mættu ekki halda að á Íslandi byggi „hálfvillt þjóð í óbyggilegu landi“. Hvað var það sem hann vísaði til með þessu? Hvers konar sjálfsmynd má lesa úr orðum sem þessum?
 
Hallfríður Þórarinsdóttir, mannfræðingur:
Enskunotkun hjá íslenskum fyrirtækjum, ofurtrú á eigin hæfni eða ógn við íslenskt mál?
Fundarstjóri: Ólöf Gerður Sigfúsdóttir
Sjá nánar á www.inor.is

Má þar nefna eftirfarandi málstofur:
Feminísk hugmyndasaga
14. mars kl. 13.00-14.30 og 15.00-16.30
Á síðustu áratugum hefur átt sér stað mikil umræða um “kanon” (regluritsafn) sögu vestrænna hugmynda. Spurt er hvaða höfundar og viðfangsefni eru kennd í grunnnámskeiðum greina sem fást við sögu hugmynda.
 
Fornleifafræði: saga og heimspeki hluta
14. mars kl. 11.00-12.00, 13.00-14.30 og 15.00-17.00
Markmið þessarar málstofu er einmitt að undirstrika tengsl fornleifafræðinnar við aðrar greinar. Velt verður upp spurningum á borð við það hvernig og hvort rannsóknir á efnismenningu og efnisveruleika geti breytt söguvitundinni og sýninni á hvað það er að vera manneskja? Geta mannvistarleifar, einsbrotakenndar og þær eru, veitt nægilegar upplýsingar tilendurtúlkunar á sögu fortíðar og eðli mannlegrar hegðunar?
 
Ísland og Hansasambandið
14. mars kl. 13.00-14.30
Þýskir kaupmenn sóttu árlega til Íslandi frá 1475 og stunduðu hér meiri verslun en áður hafði tíðkast. Fimmtánda öld hefur verið nefnd Enska öldin og sumir nota Þýska öldin um sextándu öld Íslendingar vöndust þá í fyrsta sinn reglulegum aðflutningum erlends varnings og komust í allnáin tengsl við borgir á Þýskalandi. Ákvarðanir Hansasambandsins og ágreiningur Hansaborga fór að skipta máli á Íslandi og koma einkum við sögu Hamborg, Brimar og Lýbíka. Þessa þýsk-íslensku sögu hafa Íslendingar vanrækt að miklu leyti, þótt merkileg sé. Athugandi er hvort ekki sé brýnt um þessar mundir að rannsaka þessa sögu betur, ma. vegna umræðna um Evrópusambandið og til að kynna hana þýskum ferðamönnum.
Miðlun sögu á sýningum
13. mars kl. 15.00-17.00
Í málstofunni er fjallað um leiðir til að miðla upplýsingum á sýningum og val slíkra upplýsinga – hvað á að segja og hvernig?
Nýjustu fréttir frá fyrri öldum
14. mars kl. 10.00-12.00
17.-19. öld eru í brennidepli í þessari málstofu. Gunnar Karlsson segir fréttir af hnignun atvinnulífs frá því sem áður var. Hjalti Hugason skoðar félags- og menningarlega stöðu presta og í hve miklum mæli prestastéttin jók á félagslegan hreyfanleika í samfélaginu. Halldór Bjarnason fjallar um stöðu og völd kvenna frá 16. öld til þeirrar 19. og færir rök fyrir því að við lok þess tímabils og á fyrri hluta 20. aldar hafi völd og áhrif kvenna að sumu leyti minnkað frá því sem áður var, þrátt fyrir aukin formleg réttindi. Loks segir Már Jónsson frá endurnýtingu og eyðileggingu skinnhandrita, á sama tíma og áhugi á ritsmíðum miðalda jókst.
 
Viðhorf að utan. Orðræðan um Ísland frá 16.- 21. aldar
13. mars kl. 15.00-16.30
Í málstofunni fjalla þrír sagnfræðingar um umfjöllun útlendinga til Íslendinga allt frá 16. öld til nútíma. Hvaða ímynd af landi og þjóð endurspeglar hún og hvernig hafa Íslendingar brugðist við þegar þeim finnst á sig hallað?
 
 
Sérstök athygli er vakin á tveimur málstofum um kreppu og velferð og hlutverk hugvísindamanna í samfélagsumræðu.
 
Hlutverk hugvísindamanna í samfélagsumræðu
13. mars kl. 13.00-14.30 í stofu 101 í Lögbergi
Málshefjandi: Vilhjálmur Árnason, prófessor í heimspeki
Pallborðsumræða:
Guðni Elísson, dósent í bókmenntafræði
Gunnar Karlsson, prófessor í sagnfræði
Hjalti Hugason, prófessor í guðfræði
Hólmfríður Garðarsdóttir, dósent í spænsku
 
Salvör Nordal stýrir umræðu.
 
Velferð og kreppa
Málstofa Ritsins
13. mars kl. 15.00-16.30
Eins og undanfarin ár býður Ritið upp á málstofu á Hugvísindaþingi um málefni sem brennur á samtímanum. Árið 2007 var fjallað um innflytjendur, árið 2008 um hlýnun jarðar og í ár er einboðið að fjalla um kreppu. Fyrirlesarar eru af ólíkum sviðum hugvísinda: guðfræði, hagsögu og heimspeki. Stefnt er að því að gefa út þemahefti Ritsins um sama efni.
 
Nánari upplýsingar um þingið er að finna á vef Hugvísindastofnunar: http://www.hugvis.hi.is/page/hugvis_thing2009_Dagskra

Þriðjudaginn 10. mars kl. 17 flytur Hjalti Hugason guðfræðiprófessor fyrirlestur á Landnámssýningunni í Aðalstræti  16 um kirkjumál í Reykjavík á 18. öld.
Í fyrirlestrinum verður bent á að eitt af því því sem greindi verðandi  bæ og síðar borg frá öðru þéttbýli er tilkoma sérhæfðra stofnana og  bygginga sem setja svip sinn á umhverfið. Gerð verður grein fyrir breytingum á stjórnkerfi kirkjunnar á síðustu áratugum 18. aldar og flutningi yfirstjórnar hennar til Reykjavíkur. Einnig verður vikið að þeim vandamálum sem við var að glíma við byggingu „tónlistarhúss“ 18.aldarinnar við núverandi Austurvöll.

Dagskrá
 
14:00 –  14:10 Jón Torfi Jónasson forseti menntavísindasviðs
                Setning þingsins
 
14:10 –  14:40 Loftur Guttormsson prófessor emeritus
Almenningsfræðsla 1880-2007. Hugleiðingar að verki loknu
 
14:40 –  15:00 Auður Styrkársdóttir forstöðukona Kvennasögusafns Íslands
Skóli og heilsa í 100 ár
 
15:00 –  15.20 Kaffihlé
 
15:20  – 15:40 Gestur Guðmundsson prófessor
Hvenær tilheyra framhaldsskólar almenningsfræðslu?
 
15:40  – 16:00 Súsanna Margrét Gestsdóttir stundakennari á menntavísindasviði
Menntun framhaldsskólakennara tekur á sig mynd
 
16:00 –  17:00 Umræður
 
Fundarstjóri: Guðrún Kristinsdóttir prófessor og formaður stjórnar Rannsóknarstofu í bernsku- og æskulýðsfræðum
Ritið Almenningsfræðsla á Íslandi 1880-2007 kom út hjá Háskólaútgáfunni í nóvember 2008. Það var samið í tilefni af því að hundrað ár voru liðin frá því að fyrstu lög um fræðslu barna á Íslandi og um Kennaraskóla í Reykjavík tóku gildi. Ritstjóri er Loftur Guttormsson en aðalhöfundar auk hans eru Jón Torfi Jónasson og Helgi Skúli Kjartansson. Sex aðrir höfundar leggja efni til ritsins sem gefur yfirlit yfir þróun skyldufræðslu og almennrar framhaldsmenntunar í landinu. Fyrra bindið heitir Skólahald í bæ og sveit 1880–1945, hið síðara Skóli fyrir alla 1946–2007.